Alkollü Araç Kullanma Cezası: Promil Sınırı, Ehliyete El Koyma ve Hapis

Alkollü araç kullanma cezası, ilk ihlalde 25.000 TL idari para cezası ve altı ay ehliyetin geri alınmasıdır; şartları varsa ayrıca hapis cezası gündeme gelir (KTK m. 48; TCK m. 179/3). Promil sınırı, hususi otomobillerle diğer araçlarda farklıdır. Alkol nedeniyle güvenli araç kullanamayacak durumda araç sürmek suç oluşturur; 1,00 promilin üzerindeki tespitlerde ayrıca ceza hükümleri uygulanır. Aşağıda promil sınırlarını, ehliyetin ne kadar süre alınacağını, tekrarın sonuçlarını, hapis cezasını ve ölçüme itiraz kurallarını bulacaksınız.

Alkollü Araç Kullanma Ne Zaman Suç Oluşturur?

Alkol etkisiyle güvenli bir şekilde araç kullanamayacak durumda olmasına rağmen araç kullanan kişi, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan cezalandırılır (TCK m. 179/3). Alkollü araç kullanmaya ilişkin idari yaptırımlar ise Karayolları Trafik Kanunu’nda ayrıca düzenlenir (KTK m. 48).

İdari para cezasıyla ceza yargılaması birlikte gündeme gelebilir. Kanun, sürücünün fiili suç oluştursa bile idari para cezası verilmesini ve ehliyetinin geri alınmasını öngörür. Ölçümde 1,00 promilin üzerinde alkol tespit edilirse ayrıca TCK m. 179/3 uygulanır (KTK m. 48).

1,00 promil, suç bakımından tek değerlendirme ölçütü değildir. TCK m. 179/3, alkol nedeniyle güvenli araç kullanamayacak durumda araç sürmeyi cezalandırır; metinde bu suç için bir promil alt sınırı belirtilmez.

Hususi otomobil sürücüsünün 0,50 promilin, diğer araç sürücüsünün 0,20 promilin üzerinde alkollüyken trafik kazasına sebep olması hâlinde ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (KTK m. 48).

Promil Sınırları ve Ölçüme İlişkin Kurallar

İdari yaptırım bakımından hususi otomobil sürücülerinde 0,50 promilin üzeri esas alınır; hususi otomobil dışındaki araçlarda ise kanuni alt sınır 0,21 promildir (KTK m. 48). Bu ayrım aracın türüne göre yapılır.

Araç veya tespit	Kanundaki sınır	Sonuç
Hususi otomobil	0,50 promilin üzeri	İdari para cezası ve ehliyetin geri alınması
Hususi otomobil dışındaki araçlar	Alt sınır 0,21 promil	İdari para cezası ve ehliyetin geri alınması
1,00 promilin üzerinde alkol tespiti	Araç türü ayrımı yapılmadan	Ayrıca TCK m. 179/3 hükümlerinin uygulanması

Bu sınırlar ve sonuçlar KTK m. 48’de düzenlenmiştir. Daha düşük bir ölçüm, alkol nedeniyle güvenli araç kullanamayacak durumda araç sürmeye ilişkin suç hükmünü tek başına devre dışı bırakmaz (TCK m. 179/3).

Alkol miktarını tespit etmek için kolluk teknik cihaz kullanır. Yaralanmalı veya ölümlü trafik kazalarında ve kolluğun müdahil olduğu maddi hasarlı kazalarda ölçüm zorunludur (KTK m. 48).

Ölçüm yaptırmamak da ayrıca yaptırıma bağlıdır: Alkol miktarının kolluk tarafından tespiti için ölçüm yaptırmayan sürücüye 150.000 TL idari para cezası verilir ve ehliyeti beş yıl süreyle geri alınır (KTK m. 48).

Para Cezası, Ehliyete El Koyma ve Tekrarın Sonuçları

Kanundaki alkol sınırını aşan sürücüye idari para cezası verilir ve ilk ihlalde ehliyeti altı ay süreyle geri alınır. Tekrarda hem para cezası hem de ehliyetin geri alınma süresi artar (KTK m. 48).

İhlal durumu	İdari para cezası	Ehliyetin geri alınma süresi
İlk ihlal	25.000 TL	Altı ay
Son ihlal tarihinden geriye doğru beş yıl içinde ikinci ihlal	50.000 TL	İki yıl
Aynı dönem içinde üçüncü ve sonraki ihlaller	150.000 TL	Her seferinde beş yıl

Bu tutarlar 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla artırıldı; eski düşük tutarlar geçerli değildir. Tekrar hesabında son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru beş yıllık dönem dikkate alınır. Ehliyetiniz başka bir nedenle zaten geçici olarak geri alınmışsa yeni geri alma süresi, mevcut sürenin bitiminde başlar (KTK m. 48).

Aynı beş yıllık dönem içinde alkollü araç kullanma nedeniyle ehliyeti ikinci kez alınan sürücüler, sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine tabi tutulur. Üçüncü ve sonraki geri almalarda ise psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi uygulanır (KTK m. 48).

Ehliyetin iadesi için geri alma süresinin dolmasının yanında, ilgili kişi hakkında Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması gerekir (KTK m. 48).

Kanunda belirtilen yük ve yolcu taşımacılığı araçlarında özel bir iptal hükmü de vardır. KTK m. 48’de sayılan taşımacılık araçlarını kullanırken, alkol sınırına ilişkin beşinci fıkra veya ölçüm yaptırmamaya ilişkin dokuzuncu fıkra son ihlalden geriye doğru beş yıl içinde toplam üç kez ihlal edilirse ehliyet iptal edilir. Yeniden ehliyet almak; ilgili geri alma sürelerinin geçmesi, cezaların tahsili, psiko-teknik değerlendirme, sağlık kurulu raporu, sürücü kursu ve sınav şartlarına bağlıdır (KTK m. 48).

Hapis Cezası ve Ceza Yargılaması

Alkol etkisiyle güvenli araç kullanamayacak durumda olmasına rağmen araç kullanan kişi için altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür (TCK m. 179/3). Bu suçun yargılamasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11).

Yargıtay bir kararında, 1,01 promil alkollü araç kullandığı tespit edilen sanığın güvenli sürüş yeteneğini kaybettiğini kabul etmiş ve beraat kararını isabetsiz bularak bozmuştur. Bu karar, incelenen somut olaya ilişkindir (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2015/8970, K. 2016/9216, T. 31.05.2016).

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, hükmedilen cezanın süresine ve kanundaki şartlara bağlıdır. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2). Bu ceza; kişinin özellikleri, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecindeki pişmanlığı ve suçun işleniş özellikleri değerlendirilerek adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 50/1).

Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak şartıyla, fiili işlediğinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m. 50/3). Bu hüküm, mutlaka adli para cezası seçileceği anlamına gelmez. Mahkeme şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına da karar verebilir; kesinleşen mahkûmiyet ise adli sicile kaydedilir (5352 sayılı Kanun m. 4).

Araç ve Ruhsat Sahibinin Sorumluluğu

KTK m. 48’de alkollü araç kullanma nedeniyle düzenlenen idari para cezasının muhatabı sürücüdür. Ehliyetin geri alınması da sürücüye uygulanır.

TCK m. 179/3 ise alkol etkisiyle güvenli sürüş yapamayacak durumda olmasına rağmen aracı kullanan kişiyi cezalandırır. Bu düzenlemelerin muhatabı belirlenirken aracı kullanan kişi esas alınır; aracın başka birinin adına kayıtlı olması, sürücüye yönelik bu hükümleri değiştirmez.

Bu maddelerden, araç veya ruhsat sahibinin başka bir sebeple doğabilecek bütün sorumlulukları hakkında sonuç çıkarılamaz.

Ölçüme ve Yaptırımlara İtiraz Yolları

Yaralanmalı veya ölümlü bir kazaya ya da kolluğun müdahil olduğu maddi hasarlı bir kazaya karışan sürücü teknik cihazla yapılan ölçüme itiraz ederse, kanun sağlık kuruluşunda örnek alınmasını öngörür (KTK m. 48).

Bu sürücüler en yakın adli tıp kurumuna, adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşuna götürülür. Alkol tespiti için kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Aynı hüküm, belirtilen kazalara karışıp teknik cihazla ölçüme izin vermeyen sürücüler için de geçerlidir (KTK m. 48).

İdari para cezasına karşı, kararın tebliğinden itibaren en geç on beş gün içinde dilekçeyle sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz; süre geçerse karar kesinleşir (Kabahatler Kanunu m. 27/1, 3). Dilekçeye ölçüme ve tutanağa yönelik itirazlarınızı ve delillerinizi yazın (Kabahatler Kanunu m. 27/4).

Ehliyetin geri alınmasına karşı da idare mahkemesine değil, adli yargıya gidilir (KTK m. 112). Danıştay bir kararında, “geri alma niteliğine bakılmaksızın sürücü belgesinin geri alınması yaptırımına karşı açılacak davalarda, adli yargı merciinin görevli olduğu” sonucuna varmış ve işin esasına giren idare mahkemesi kararını bozmuştur (Danıştay 8. Daire, E. 2019/1477, K. 2024/4678, T. 20.09.2024).

Sulh ceza hâkimliğinin kararına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanununa göre itiraz edilebilir (Kabahatler Kanunu m. 29/1). Yargıtay, bu kararlara karşı itiraz yolunun açık olduğunu, “temyiz olanağı bulunmadığından” dosyayı temyiz incelemesi yapmadan geri çevirmiştir (Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/32424, K. 2019/13002, T. 17.10.2019).

Süre kısa olduğu için hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.