Denetimli Serbestlik Nedir? Şartları, Kaç Yıl Sürer, Yükümlülükler

Denetimli serbestlik, hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan bölümünün, şartları taşıyan hükümlü için belirlenen yükümlülüklerle ceza infaz kurumu dışında infaz edilmesidir (5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A). Yararlanma şartları ve süre; suç tarihi, hükümlünün durumu ve uygulanabilecek geçici hükümlere göre değişir. İmza olarak bilinen belirli yerlere başvurma, kamuya yararlı işte çalışma ve programlara katılma, uygulanabilecek yükümlülükler arasındadır. Aşağıda denetimli serbestlik şartlarını, süreleri, yükümlülüklerin değiştirilmesini, şehir değiştirme iznini ve ihlalin sonuçlarını bulacaksınız.

Denetimli Serbestlik Hangi Durumlarda Uygulanır?

Denetimli serbestlik tedbiriyle cezanın infazı, şartları taşıyan iyi hâlli hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar kalan bölümünü belirlenen yükümlülükler altında geçirmesidir. Genel düzenleme, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan hükümlüler için uygulanır; karar verilmesi hükümlünün talebine ve infaz hâkiminin değerlendirmesine bağlıdır (5275 sayılı Kanun m. 105/A/1).

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşıyorlarsa yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/2).

Denetimli serbestliğe ayrılmak, cezanın tamamlandığı anlamına gelmez. Bu aşamada cezanın infazı sürer. Koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresi ise ayrıca düzenlenmiştir; iki dönemin süresi ve yükümlülükleri birbirine karıştırılmamalıdır (5275 sayılı Kanun m. 105/A, 107/6-10).

Denetimli Serbestlik Şartları ve Mevzuatı

Denetimli serbestlik şartları; iyi hâl, uygun infaz durumu, koşullu salıverilmesine kalan süre ve hükümlünün talebi üzerinden değerlendirilir. Ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı değerlendirme raporunu dikkate alan infaz hâkimi karar verir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/1-2).

Genel düzenlemede şu şartlar aranır:

• Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması ya da açık kuruma ayrılamayanlar için düzenlenen istisnanın kapsamında olması.
• İyi hâlli olması.
• Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalması; özel durumlar ve geçici hükümler ayrıca değerlendirilir.
• Denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmesi.
• Uygulandığı suçlar yönünden, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, her durumda en az beş günü kurumda geçirmiş olması (5275 sayılı Kanun m. 105/A/1-2).

Onda bir ve en az beş gün şartı her suç tarihi için uygulanmaz. Bu şartı getiren düzenleme, yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz (5275 sayılı Kanun geçici m. 11).

Adli para cezasını ödemediği için cezası hapse çevrilen hükümlüler, bu maddede düzenlenen infaz usulünden yararlanamaz (5275 sayılı Kanun m. 105/A/4).

Denetimli serbestlik mevzuatında cezanın bu yolla infazının temel dayanağı 5275 sayılı Kanun’dur. Denetimli serbestlik hizmetlerinin kurumsal yapısı ve sürece katılanların görev, hak ve yükümlülükleri 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu’nda; başvuru, denetim planı, çalışma, izin ve ihlal işlemleri ise Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nde düzenlenir (5402 sayılı Kanun m. 2; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 42-44, 78-85, 87).

Denetimli Serbestlik Kaç Yıl Sürer?

Genel düzenlemede denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan hükümlüler için öngörülür ve koşullu salıverilme tarihine kadar sürer. Ancak bazı kişisel durumlar ve geçici hükümler daha erken yararlanma imkânı sağlar; herkes için geçerli tek bir süre yoktur (5275 sayılı Kanun m. 105/A, geçici m. 10).

5275 sayılı Kanun m. 105/A kapsamındaki durum	Koşullu salıverilmeye kalan süre şartı
Genel düzenleme	Bir yıl veya daha az
Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü	İki yıl veya daha az
Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlü	Üç yıl veya daha az

Tablodaki özel durumlardaki hükümlülerin de diğer şartları taşıması gerekir. Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık durumu, Adlî Tıp Kurumundan alınan ya da belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan raporla belgelenmelidir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/3).

31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için üç yıl erken yararlanma: Geçici düzenleme kapsamındaki hükümlüler, talepleri ve en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmaları şartıyla, denetimli serbestlik uygulamasından ilgili mevzuata göre üç yıl erken yararlandırılır. Kapalı kurumdan bu düzenlemeyle açık kuruma ayrılmada, toplam hapis cezası on yıldan az olanların bir ayını, on yıl ve üzeri olanların üç ayını kapalı kurumda geçirmesi ve açık kuruma ayrılmalarına üç yıl veya daha az kalması aranır (5275 sayılı Kanun geçici m. 10/6).

Bu geçici düzenlemenin dışında bırakılan suçlar vardır:

• TCK m. 82/1’in (d), (e) ve (f) bentlerindeki kasten öldürme suçları.
• Deprem nedeniyle bina veya diğer yapıların yıkılması, çökmesi ya da hasar alması sonucu meydana gelen öldürme suçları.
• TCK m. 102, 103 ve 104/2-3 kapsamındaki cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar.
• Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap, Dördüncü Kısmının Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerindeki suçlar.
• Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar (5275 sayılı Kanun geçici m. 10/6).

Dolayısıyla yalnız suç tarihinin 31 Temmuz 2023 veya öncesi olması, bu imkândan yararlanmak için yeterli değildir.

Covid-19 iznindeki hükümlülere ilişkin ayrı düzenleme: 31 Temmuz 2023 itibarıyla ilgili Covid-19 izninde bulunan ve denetimli serbestliğe ayrılmasına beş yıl veya daha az kalan hükümlüler hakkında, talepleri aranmadan denetimli serbestlik kararı verilebilmesi düzenlenmiştir. Bu hükümdeki beş yıl, herkese uygulanacak denetimli serbestlik süresi değildir (5275 sayılı Kanun geçici m. 10/2).

Aynı tarih itibarıyla cezası zaten denetimli serbestlikle infaz edilirken Covid-19 izninde bulunanlar için, koşullu salıverilmeye kadar 105/A/5’teki yükümlülüklerin uygulanmamasına ilişkin özel hüküm de vardır (5275 sayılı Kanun geçici m. 10/4).

İmza, Çalışma ve Diğer Yükümlülükler

Denetimli serbestlikte uygulanacak yükümlülükler, hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre belirlenir; bu değerlendirmeye göre değiştirilebilir. Kamuya yararlı işte ücretsiz çalışma, konutta veya bir bölgede denetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme ve programlara katılma yükümlülüklerinden bir veya birkaçı uygulanabilir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/5).

İmza yükümlülüğü: Belirlenen yere belirli gün ve saatlerde başvurma, bir bölgede denetim ve gözetim altında bulunma yükümlülüğünün uygulama biçimlerinden biridir. Başvurulacak yer; denetimli serbestlik müdürlüğü, kolluk, muhtarlık veya müdürlüğün belirlediği bir kamu görevlisi olabilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 83/1-2).

Belirlenen yere başvurma yükümlülüğünde risk düzeyi	İlk üç ay	Üç-altı ay arası	Altı aydan sonra
Yüksek	Her gün	Haftada üç gün	Haftada iki gün
Orta	Haftada dört gün	Haftada iki gün	Haftada bir gün
Düşük	Haftada iki gün	Haftada bir gün	Haftada bir gün

Bu sıklıklar, belirlenen yere başvurma yükümlülüğü uygulananlar içindir. Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülere bu yükümlülük uygulanmaz (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 83/3-5).

Denetimli serbestlik imzasının kaldırılması bakımından yükümlülükleri değiştirme yetkisi, hükümlünün risk ve ihtiyaçlarını dikkate alan denetimli serbestlik müdürlüğündedir. Bu nedenle mevcut denetim planınızdaki başvuru günlerini, değişiklik kararı verilmeden bırakmayın (5275 sayılı Kanun m. 105/A/5; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 42/1).

Kamuya yararlı işte çalışma: Yönetmelik, aşağıdaki istisnalar saklı kalmak üzere, bu infaz usulüne ayrılan her hükümlü hakkında ücretsiz çalışma yükümlülüğü belirlenmesini öngörür. Çalışma, denetimli serbestlikte geçirilecek toplam sürenin üçte biri için uygulanır; süreler günde dört, ayda seksen saat olarak belirlenir. Hafta sonu da çalışma yapılabilir. Komisyon uygun görürse süreler, aylık sınırı, günde sekiz ve haftada kırk saati aşmadan birleştirilebilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 80/2, 81/2).

Çalışma gün ve saatleri belirlenirken işiniz, aile yaşamınız ve eğitiminiz dikkate alınır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 81/7).

Denetimli serbestlikte sigortalı çalışma konusunda, bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştığınızı belgelendirip kamuya yararlı işte ücretsiz çalışma yükümlülüğünün kaldırılmasını talep edebilirsiniz. Sağlık engeli, örgün eğitime devam etme veya kendi işini kurup işletme de aynı başvuruya dayanak olabilir. Mazeretin doğruluğu ve haklılığı araştırılır; gerekirse komisyon yükümlülüğün infazına ara verir. Mazeret ortadan kalkarsa veya yanlış beyanda bulunulduğu anlaşılırsa kalan çalışma yükümlülüğü devam eder (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 81/9).

Ücretsiz çalışma yükümlülüğü;

• Müdürlüğe başvurduğunda on sekiz yaşından küçük olanlara ve sıfır-altı yaşında çocuğu bulunan kadınlara, bu durumları sürdüğü sürece uygulanmaz. Durum sona erdiğinde koşullu salıverilmeye kalan sürenin üçte biri için uygulanır.
• Altmış yaş ve üzerindekilere, hayatını yalnız sürdüremeyenlere ve doğumuna on hafta kalan hamile kadınlara uygulanmaz (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 81/10-11).

Diğer yükümlülükler: Yüksek riskli hükümlüler için konutta bulunma yükümlülüğü de belirlenir. Konutta kalınacak saatler, iş, eğitim ve aile durumu dikkate alınarak düzenlenir. Ayrıca belirli yerlere gitme yasağı ve ihtiyaçlara göre bireysel görüşme, grup çalışması, tedavi veya eğitim programlarına katılma yükümlülüğü verilebilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 80/3, 82, 84-85).

Kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçundan hükümlü olanlara ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğü uygulanır (5275 sayılı Kanun m. 105/A/5). Bu suçun kendi kapsamındaki düzenlemeleri için uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu sayfasına bakabilirsiniz.

Şehir Değiştirme ve İzin Alma

Başka bir denetimli serbestlik müdürlüğüne nakil gerektiren şehir veya adres değişikliği için, taşınma isteğinizi ve yeni adresinizi önceden, gerekçesiyle birlikte yazılı olarak müdürlüğe bildirmelisiniz. Nakil kararı verilene kadar mevcut yükümlülükleriniz devam eder (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/1-2).

1. Yeni adresinizi ve taşınma gerekçenizi müdürlüğe yazılı olarak bildirin.
2. Talep değerlendirilirken mevcut denetim planınıza uymaya devam edin.
3. Nakil kabul edilirse kararın size tebliğinden itibaren beş gün içinde yeni adresinizin bağlı olduğu denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurun (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/1-4).

Mazeretin doğruluğu ve gerekliliği araştırılır. İnfazdan kaçmak veya yükümlülüğü etkisiz bırakmak amacıyla yapıldığı anlaşılan nakil talepleri reddedilir. Karar verilene kadar daha önce bildirdiğiniz eski adresinize yapılan tebligat geçerli sayılır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/2-3).

Geçici olarak başka şehre gitmekte ise seyahatin yükümlülükleri aksatıp aksatmadığı belirleyicidir. Yükümlülükleri etkisiz bırakacak veya aksatacak şekilde müdürlüğün yetki sınırları dışına izinsiz çıkamazsınız. Haklı mazeretiniz ve vaka sorumlusunun uygun görüşü üzerine müdür, beş güne kadar izin verebilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/5).

Denetim süresince kullanılan izinlerin toplamı on beş günü geçemez. Eşin veya ikinci derece dâhil kan ya da kayın hısımlarından birinin ölümü veya ağır hastalığı bu toplam sınırın istisnasıdır. İzinde geçen süre infazdan sayılır ve izin belgesi verilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/5-6).

Yükümlülük İhlali ve Sonuçları

Yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi, denetimli serbestliğin sona erdirilerek koşullu salıverilmeye kadar kalan cezanın açık ceza infaz kurumunda infazına yol açabilir. Buna denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi karar verir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/6).

Denetim planına, programa, çağrılara ve kurallara uymamak ihlal sayılır. Mazeretsiz ve kasıtlı olarak bir yıl içinde üç ihlal, yükümlülüğe uymamakta ısrar kabul edilir. İkinci uyarının ardından bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edildiğinde dosyanın kapatılmasına ilişkin süreç başlatılır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 44/1-3).

Çocuklar ve denetimli serbestliğin infazına başlandığında çocuk olup süreç içinde on sekiz yaşını dolduranlar için eşik farklıdır. Bu kişilerde, bir yıl içinde üçüncü uyarının ardından bir yıl içinde dördüncü ihlal tespit edildiğinde dosyanın kapatılmasına ilişkin süreç başlatılır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 44/3-4).

Yargıtay, bir kanun yararına bozma incelemesinde Yönetmelikteki ölçütü şu ifadeyle aktarmıştır: “yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi yükümlülüğe uymamada ısrar etme sayılır” (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/5596, K. 2026/1704, T. 05.03.2026).

İlk başvuru süresini kaçırmak ayrı bir durumdur. Ceza infaz kurumundan çıktıktan sonra talebinizde belirttiğiniz müdürlüğe beş gün içinde başvurmalısınız. Süre, kurumdan ayrıldığınız günü izleyen gün başlar; son gün tatile rastlarsa tatilin ertesi günü mesai bitiminde sona erer (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 79/1-2).

Altıncı veya yedinci gün başvurup mazeret bildirirseniz beyanınız ve belgeleriniz karar verilmek üzere infaz hâkimine gönderilir. Beş günlük süre, kendiliğinden yedi güne uzamış sayılmaz (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 79/6-7).

Başvuru için gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçtiği hâlde başvurmayanlar ile kuruma iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayanlar hakkında ayrıca kanunda belirtilen ceza hükümleri uygulanır (5275 sayılı Kanun m. 105/A/8).

Denetimli serbestlik başladıktan sonra işlendiği iddia edilen, alt sınırı en az bir yıl hapis gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması da açık kuruma gönderilme kararı verilmesine neden olabilir. Bu karar otomatik değildir; infaz hâkimi değerlendirir. Yargılama beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşmesiyle sonuçlanırsa denetimli serbestlikle infaza devam edilmesine karar verilir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/7).

Yükümlülüklere uymamakta ısrar nedeniyle kuruma iade talep edildiğinde, infaz hâkiminin kararı gelene kadar denetimli serbestlik yükümlülükleri devam eder (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 87/1).