Hakaret Suçu ve Cezası: Hakaret Davası Nasıl Açılır, Şikâyet Süresi

Hakaret davası sürecini başlatmak için Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü şikâyette bulunabilirsiniz (CMK m. 158). Hakaret suçu, kişinin onur, şeref ve saygınlığına somut bir fiil veya olgu isnadıyla ya da sövmeyle saldırılmasıdır (TCK m. 125/1). Şikâyete bağlı hakarette, fiili ve faili öğrendiğiniz günden başlayan altı aylık süreye ve fiilin gerçekleşmesinden itibaren iki yıllık üst sınıra dikkat etmelisiniz (TCK m. 73/1-2). Aşağıda suçun şartlarını, cezasını, şikâyet ve ön ödeme sürecini, sosyal medyadaki hakareti ve kısa bir dilekçe örneğini bulacaksınız.

Hakaret Suçu Hangi Durumlarda Oluşur?

Hakaret suçu, bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu yüklenmesiyle ya da sövmek suretiyle bu değerlere saldırılmasıyla oluşur (TCK m. 125/1). Halk arasında sövme suçu olarak da aranan davranış, aynı maddede düzenlenir.

Hakaretin mutlaka yüz yüze söylenmesi gerekmez. Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi de aynı ceza hükmüne bağlıdır (TCK m. 125/2).

Mağdurun bulunmadığı ortamda, yani gıyabında hakarette ise ek bir şart vardır: fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek, başka bir deyişle en az üç kişiyle iletişim kurularak işlenmesi gerekir (TCK m. 125/1).

Hakaret Sayılan ve Sayılmayan Sözler

Bir sözün kaba veya nezaketsiz olması, tek başına hakaret suçunun oluştuğunu göstermez. Hakaret sayılan kelimeler ile hakaret sayılmayan kelimeleri olaydan bağımsız, kesin bir listeye ayırmak yerine sözün somut olaydaki niteliğine bakılır.

Yargıtay bir kararında, incelenen sözleri şu gerekçeyle hakaret olarak değerlendirmemiştir: “kabul edilen sözlerin onur, şeref ve saygınlığı rencide edici boyutta olmayıp, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı niteliğinde olduğu ve hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı” (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/24606, K. 2021/22305, T. 22.09.2021).

Bu kararın sonucu, o olayda değerlendirilen sözlere ilişkindir. Buradan bütün kaba sözlerin suç dışında kaldığı sonucu çıkarılamaz.

Hakaretin Nitelikli Hâlleri ve Kamu Görevlisine Hakaret

Hakaretin kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m. 125/3-a). Bu hüküm, mağdurun kamu görevlisi olmasının yanında hakaretin göreviyle bağlantılı olmasını da arar.

Aynı alt sınır şu durumlarda da uygulanır:

• Kişiye dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklaması, değiştirmesi ya da yaymaya çalışması nedeniyle hakaret edilmesi.
• Kişiye mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranması nedeniyle hakaret edilmesi.
• Kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle hakaret edilmesi (TCK m. 125/3-b-c).

Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m. 125/4). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, şikâyete bağlılık kuralının da istisnasıdır (TCK m. 131/1).

Hakaret Cezası ve Adli Para Cezası

Hakaret suçunun temel cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m. 125/1). Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle hakarette de bu ceza uygulanır; nitelikli hâller ve aleniyet cezanın belirlenmesini etkiler (TCK m. 125/2-4).

Adli para cezası, mahkemenin belirlediği tam gün sayısıyla bir gün karşılığı takdir ettiği tutarın çarpılmasıyla hesaplanır. Gün sayısı beş günden az olamaz; bir gün karşılığı tutar en az yüz, en çok beş yüz Türk Lirasıdır. Bu tutar belirlenirken kişinin ekonomik ve diğer kişisel durumu dikkate alınır; gün sayısı ve günlük tutar kararda ayrı ayrı gösterilir (TCK m. 52/1-3). Bu nedenle 2026 yılı için bütün hakaret dosyalarında geçerli tek bir toplam para cezası söylenemez.

Adli para cezası Devlet Hazinesine ödenir; mağdura ödenecek manevi tazminattan ayrıdır (TCK m. 52/1; TBK m. 58).

Haksız Fiile Tepki ve Karşılıklı Hakaret

Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi veya karşılıklı olması, cezada indirim ya da ceza verilmemesi sonucunu doğurabilir. Ancak bu durumlar aynı şartlara bağlı değildir (TCK m. 129).

Durum	Kanundaki sonuç
Haksız bir fiile tepki olarak hakaret	Ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.
Kasten yaralamaya tepki olarak hakaret	Kişiye ceza verilmez.
Karşılıklı hakaret	Olayın niteliğine göre taraflardan biri veya ikisi için ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir.

Karşılıklı hakarette iki tarafın da mutlaka cezasız kalacağı söylenemez. Kanun, olayın niteliğine göre taraflardan yalnız biri hakkında da indirim yapılmasına veya ceza verilmemesine izin verir (TCK m. 129/3).

Hakaret Şikâyet Süresi ve Zamanaşımı

Hakaret suçu, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmesi dışında mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m. 131/1). Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu bildiğiniz veya öğrendiğiniz günden itibaren altı aydır; şikâyete bağlı hakarette bu süre, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/1-2).

Dolayısıyla faili sonradan öğrenmeniz, fiilden itibaren iki yıllık üst sınırı ortadan kaldırmaz. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ise soruşturma ve kovuşturma için mağdurun şikâyeti aranmaz (TCK m. 131/1).

Dava zamanaşımı, şikâyet süresinden farklıdır. Yetişkinler bakımından hakaret suçunun ceza sınırlarına karşılık gelen temel dava zamanaşımı sekiz yıldır; fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiler için kanunda daha kısa süreler öngörülür (TCK m. 66/1-e, 66/2). Sekiz yıllık dava zamanaşımı, şikâyete bağlı bir olayda altı aylık şikâyet süresini uzatmaz.

Ön Ödeme ve Uzlaştırma

Güncel düzenlemeye göre hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3); tehdit suçundan farklı olarak mağdurla uzlaşılarak dosya kapatılamaz. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki TCK m. 125 kapsamındaki hakaret fiilleri ise ön ödeme kapsamındadır (TCK m. 75/6-a-2).

Konu	Ön ödeme	Uzlaştırma
Hakarette uygulanması	TCK m. 125/3-a dışındaki hakaret fiilleri kapsamdadır.	Hakaret suçunda uygulanmaz.
Sürecin temeli	Kanuna göre hesaplanan tutarın ve ilgili giderlerin ödenmesidir.	Şüpheli ile mağdur arasında uzlaşma sağlanmasına yöneliktir.
Hakarette mağdura ödeme	Ön ödeme, mağdura tazminat ödenmesi anlamına gelmez.	Hakaret için bu usule başvurulmaz.

Ön ödeme bildiriminde belirtilen tutar, soruşturma giderleriyle birlikte tebliğden itibaren on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz. Fail bu on gün içinde talep ederse Cumhuriyet savcısı tutarın birer ay arayla üç eşit taksitte ödenmesine karar verir; taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (TCK m. 75/1).

Ön ödeme yapılmadan dava açılmış olması hâlinde de kanundaki şartlarla ödeme üzerine davanın düşmesi mümkündür (TCK m. 75/2-3). Ayrıca bu kapsamdaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde aynı suçtan dolayı ön ödeme hükümleri uygulanmaz (TCK m. 75/6).

Ön ödeme nedeniyle kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması, kişisel hakların istenmesini engellemez (TCK m. 75/5).

Sosyal Medyada Hakaret

Sosyal medyada mağduru muhatap alan yazılı, sesli veya görüntülü bir iletiyle hakaret edilmesi, TCK m. 125/2 kapsamında değerlendirilir. Bu durumda temel yaptırım üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m. 125/1-2).

Hakaret alenen işlenmişse ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m. 125/4). İletiyle işlenme ile alenen işlenme ayrı hususlardır; ceza hükmünde her birinin şartı ayrıca değerlendirilir.

Şikâyetinizi hazırlarken paylaşımın veya mesajın tam içeriğini, hesap bilgisini, tarihini ve varsa bağlantısını saklayın. Yalnız tek bir cümleyi kesip sunmak yerine konuşmanın ilgili kısmını da koruyun.

Şikâyet Nasıl Yapılır, Hangi Deliller Sunulur?

Hakaret şikâyetini Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapabilirsiniz; hazır çerçeve için suç duyurusu dilekçesi sayfasına da bakabilirsiniz. Yazılı dilekçe verebileceğiniz gibi, sözlü anlatımınızın tutanağa geçirilmesini de isteyebilirsiniz (CMK m. 158/1, 158/5).

1. Olayı somutlaştırın. Ne zaman, nerede ve hangi sözlerle hakaret edildiğini anlatın. Sözleri hatırladığınız biçimiyle yazın.
2. Şikâyet edilen kişiyi belirtin. Bildiğiniz kimlik veya hesap bilgilerini ekleyin; bilmediğiniz bilgileri tahmin ederek doldurmayın.
3. Öğrenme tarihini açıklayın. Fiili ve failin kim olduğunu hangi tarihte öğrendiğinizi belirtin.
4. Elinizdeki kayıtları ekleyin. Örneğin mevcut mesajları, paylaşım görüntülerini, bağlantıları ve olaya tanık olan kişilerin bilgilerini sunun.
5. Şikâyet iradenizi yazın. Olayın araştırılmasını istediğinizi ve şikâyetçi olduğunuzu belirtin.

Şikâyetin soyut ve genel olması, soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilmesine neden olabilir (CMK m. 158/6). Delilleri sıralarken her kaydın hangi olayı gösterdiğini kısaca açıklayın. Savcılık dava açmazsa takipsizlik kararına itiraz edebilirsiniz.

Hakaret Davası Ne Kadar Sürer, Hangi Mahkemede Görülür?

Hakaret davası için her dosyada geçerli kesin bir bitiş süresi verilemez. Şüphelinin belirlenmesi, delillerin toplanması ve yargılamadaki işlemler süreyi etkiler.

Hakaret davasına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11). Şikâyetle başlayan soruşturma ile mahkemedeki dava aşaması farklıdır: kamu davası, savcının hazırladığı iddianamenin mahkemece kabulüyle açılır.

Ön ödeme kapsamındaki bir olayda usulüne uygun ödeme yapılması hâlinde ise mahkemede yargılama yapılmadan kamu davasının açılmaması sonucu doğabilir (TCK m. 75/1).

Hakaret Cezası Sicile İşler Mi, Paraya Çevrilir Mi?

Kesinleşen mahkûmiyet hükmü, adli para cezası dâhil adli sicile kaydedilir (5352 sayılı Kanun m. 4). Hakaret suçunda mahkeme doğrudan adli para cezasına hükmedebilir. Ancak suçta hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörüldüğünden, mahkeme hapsi seçmişse bu ceza sonradan adli para cezasına çevrilemez (TCK m. 125/1; TCK m. 50/2).

Adli para cezasının ödenmesinde hâkim, kişinin ekonomik ve kişisel durumunu dikkate alarak kesinleşmeden itibaren bir yılı aşmayan ödeme süresi verebilir. Taksitlendirme kararı da verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz (TCK m. 52/4).

Ön ödeme sonucu verilen kararların kaydı ayrıca düzenlenmiştir. Ödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı ve düşme kararları bunlara özgü bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim ya da mahkeme tarafından kanundaki amaç için istenebilir (TCK m. 75/7).

Hakaret Nedeniyle Tazminat

Hakaret nedeniyle kişilik hakkı zedelenen ve manevi zarara uğrayan kişi, bu zarara karşılık manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 58). Bu talep, Devlet Hazinesine ödenen adli para cezasından ayrıdır.

Ön ödeme nedeniyle kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması da kişisel hakların istenmesini engellemez (TCK m. 75/5). Manevi tazminat için herkese uygulanan sabit bir tutar yoktur; talep, uğranılan manevi zarara dayanır (TBK m. 58).

Hakaret Yargıtay Kararları

Yargıtay kararlarında, incelenen sözün hakaret niteliği ile karşılıklı hakaret savunması birlikte değerlendirilebilir. Bir kararda, karşı tarafın sözleri kaba ve nezaket dışı bulunmuş, ancak hakaret suçunu oluşturacak nitelikte görülmemiştir.

Yargıtay, aynı olayda “bu nedenle hakaret eyleminin karşılıklı olarak gerçekleşmediği anlaşılmakla” ifadesiyle karşılıklı hakaret değerlendirmesini de bu tespite bağlamıştır (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/24606, K. 2021/22305, T. 22.09.2021).

Karar, o dosyada değerlendirilen sözler ve karşılıklı hakaret iddiasıyla sınırlıdır; belirli kelimeler için her olayda geçerli bir suç listesi oluşturmaz.

Hakaret Şikâyet Dilekçesi Örneği

Hakaret şikâyet dilekçesinde olayı, şüpheli hakkında bildiğiniz bilgileri, delilleri ve şikâyet talebinizi kısa ve somut biçimde yazabilirsiniz. Şikâyetin yazılı yapılabilmesi CMK m. 158/5’te düzenlenmiştir.

[…] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

ŞİKÂYETÇİ: [Ad soyad, T.C. kimlik numarası, adres]

ŞÜPHELİ: [Biliniyorsa ad soyad ve adres; bilinmiyorsa kimliğinin belirlenmesine yardımcı hesap veya diğer bilgiler]

KONU: Hakaret iddiasına ilişkin şikâyetimdir.

AÇIKLAMALAR:

1. [Olayın tarihi, yeri veya gerçekleştiği iletişim ortamı]
2. [Şüphelinin söylediği sözler veya gönderdiği iletinin içeriği ve olayın kısa anlatımı]
3. [Fiili ve şüphelinin kimliğini öğrendiğiniz tarih]

DELİLLER: [Mevcut mesajlar, paylaşım görüntüleri ve bağlantıları, tanık bilgileri, diğer mevcut deliller]

HUKUKİ SEBEPLER: TCK m. 125 ve ilgili hükümler; CMK m. 158.

TALEP: Yukarıda anlattığım olay nedeniyle şikâyetçiyim. [Gerekiyorsa şüphelinin kimliğinin belirlenmesini,] delillerin toplanmasını ve gerekli soruşturmanın yapılarak kanuni işlemlerin yürütülmesini talep ederim.

EKLER: [Sunulan belgeler]

TARİH: […]

ŞİKÂYETÇİ: [Ad soyad ve imza]

Şüphelinin kimliğini bilmiyorsanız bildiğiniz hesap adı, bağlantı veya diğer bilgileri yazın. Olay anlatımında tarihleri ve sözleri kendi olayınıza göre doldurun; örnekteki yer tutucuları dilekçede bırakmayın. Hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.