Mirasın Açılması: Miras Ne Zaman, Nerede Açılır ve Mirasçılara Nasıl Geçer?

Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır ve mirasçılara kanun gereği bir bütün olarak geçer (TMK m. 575, 599). Mirasın açılması için ayrıca dava açmanız gerekmez. Mirasçılar, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere, malvarlığı haklarını kazanırken mirasbırakanın borçlarından da kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599). Aşağıda mirasın açılma zamanını ve yerini, mirasçılık şartlarını, ilk adımları ve zamanaşımı kurallarını bulacaksınız.

Miras Ne Zaman ve Nerede Açılır?

Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümüyle mirasın geçişinin başlamasıdır; malvarlığının tamamı için açılma yeri mirasbırakanın yerleşim yeridir (TMK m. 575, 576). Mirasın açılma zamanı ile mirasçıların daha sonra yapacağı işlemler birbirinden ayrıdır.

Mirasbırakanın sağlığında yaptığı mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar da terekenin, yani geride bıraktığı malvarlığının, ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir (TMK m. 575).

Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları onun yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m. 576). Bu hüküm, sayılan davaların görüleceği yeri belirler; bütün miras işlemlerinin aynı tür mahkemede yapılacağı anlamına gelmez.

Miras Hakkı ve Mirasçı Olabilmenin Şartları

Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında sağ ve mirasa ehil olmak gerekir. Ana rahmindeki çocuk ise sağ doğmak koşuluyla mirasçı olur (TMK m. 580, 582).

Kanuna göre mirasa ehil olmayanlar dışındaki herkes mirasçı veya vasiyet alacaklısı olabilir (TMK m. 577). Miras hakkının kime ve hangi payla ait olduğunu öğrenmek için yasal mirasçılar ve miras payları rehberine bakabilirsiniz.

Mirasın açıldığı anda sağ olan bir mirasçı sonradan ölürse onun miras hakkı kendi mirasçılarına kalır. Ölü doğan çocuk ise mirasçı olamaz (TMK m. 580, 582).

Mirastan yoksunluk, kanunda belirtilen davranışlar nedeniyle kişinin mirasçı olamamasıdır. Örneğin mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmek veya öldürmeye teşebbüs etmek yoksunluk sebebidir. Ölüme bağlı tasarrufun yapılmasını ya da geri alınmasını aldatma, zorlama veya korkutmayla sağlamak veya engellemek de bu sebepler arasındadır. Yoksun kişi, ölüme bağlı tasarrufla da hak edinemez; mirasbırakanın affı yoksunluğu ortadan kaldırır (TMK m. 578).

Mirasın Açılması İçin Dava Açmak Gerekir Mi?

Mirasın açılması için dava açılması gerekmez. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası kanun gereği bir bütün olarak kazanır; atanmış mirasçılar için de kazanma anı ölümdür (TMK m. 599).

Mirasın mirasçılara geçmesi yalnızca malların geçmesi değildir. Kanunda öngörülen istisnalar saklı kalmak üzere mirasçılar:

• Mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını kazanır.
• Taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliğini, yani fiilî hâkimiyetini kazanır.
• Mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599).

Bu bütün hâlinde geçiş hakkında ayrıntı için külli halefiyet rehberine bakabilirsiniz.

Mirasın ölümle açılmasını, vasiyetnamenin açılması işlemiyle karıştırmayın. Vasiyetnamenin açılması, kanunda terekeyle ilgili koruma önlemleri arasında ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 589).

Ölüm Karinesi ve Gaiplik Mirası Nasıl Etkiler?

Hakkında gaiplik kararı verilen kişinin tereke malları mirasçılarına teslim edilmeden önce güvence gösterilmesi gerekir. Bu güvence, gaibin kendisi veya üstün hak sahibi biri ortaya çıkarsa malların geri verilmesini sağlamak içindir (TMK m. 584).

Güvencenin süresi, ölüm tehlikesi içinde kaybolmada malların tesliminden başlayarak beş yıl, uzun süredir haber alınamamada son haber tarihinden başlayarak on beş yıldır. Her durumda güvence süresi, gaibin yüz yaşına varmasına kadar geçecek süreyle sınırlıdır (TMK m. 584).

Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahipleri haklarını ispat ederse malları alanlar bunları zilyetlik kurallarına göre geri vermekle yükümlüdür. İyiniyetli kişilerin üstün hak sahiplerine karşı geri verme yükümlülüğü, miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımı süresine tabidir (TMK m. 585).

Kayıp olan kişi mirasçıysa ve mirasın açıldığı anda sağ olup olmadığı ispat edilemiyorsa, ona düşen pay resmen yönetilir. O kişinin mirasın açıldığı anda sağ olmaması hâlinde pay kendilerine kalacak kişiler, gaiplik sürelerine ve usulüne uyarak gaiplik kararı verilmesini ve payın kendilerine teslimini isteyebilir (TMK m. 586).

Mirasçılık Belgesi, Ret ve Terekenin Korunması İçin İlk Adımlar

Mirasın geçmesiyle birlikte hem malvarlığı hakları hem de borçlardan sorumluluk gündeme gelir; terekenin korunması gerekiyorsa mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminden önlem istenebilir (TMK m. 589, 599). İlk işlemleri değerlendirirken şu başlıklardan ilerleyebilirsiniz:

1. Mirasçılık belgesi işlemlerini inceleyin. Başvuru yolu ve gereken belgeler için veraset ilamı nasıl alınır rehberine bakabilirsiniz.
2. Ret seçeneğini ve süresini değerlendirin. Borçlardan kişisel sorumluluk da söz konusu olduğundan, reddi mirasın süresi ve nasıl yapıldığına ilişkin açıklamaları inceleyin (TMK m. 599).
3. Koruma ihtiyacı varsa sulh hâkimine başvurun. Hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden mal ve hakların yazımı, mühürleme ve resmî yönetim gibi gerekli önlemleri alır (TMK m. 589).
4. Defter tutulmasını istiyorsanız bir aylık süreyi gözetin. Mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunması, terekenin defterinin tutulması sebeplerinden biridir (TMK m. 590).

Mirasçılar arasında vesayet altında olan veya vesayet altına alınması gereken biri varsa ya da mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyor ve temsilcisi de yoksa sulh hâkimi yine defter tutulmasına karar verir (TMK m. 590).

Mühürleme yapılırken mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları da gözetilir. Gerekli eşyalar tutanakla kendilerine bırakılır; taşınmazın oturmaları için zorunlu bölümleri mühürlemenin dışında tutulur (TMK m. 591).

Ölüm başka bir yerde gerçekleşmişse o yerin sulh hâkimi, ölümü yerleşim yeri sulh hâkimine bildirir ve ölüm yerindeki mallar için gerekli koruma önlemlerini alır (TMK m. 589).

Miras Hukuku ve Temel Mevzuat

Miras hukukunun temel düzenlemeleri, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun üçüncü kitabında yer alır. Mirasın ne zaman açıldığı ve mirasçılara nasıl geçtiği bakımından temel hükümler TMK m. 575, 576 ve 599’dur.

Bu hükümler farklı sorulara cevap verir: ölüm mirasın açılma anını, mirasbırakanın yerleşim yeri açılma yerini, kanun gereği kazanma ise mirasın mirasçılara geçişini belirler. Mirasçı olabilme şartları için TMK m. 577, 580 ve 582; terekenin korunması için TMK m. 589-591 birlikte değerlendirilir.

Miras Hakkı Zamanaşımına Uğrar Mı?

Mirasla ilgili her talebe aynı zamanaşımı süresi uygulanmaz. TMK m. 639’daki süreler, miras sebebiyle istihkak davası için düzenlenmiştir.

Bu davayı yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi ya da bazı tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek açabilir (TMK m. 637). Zamanaşımı, davalının iyiniyetli olup olmamasına göre değişir:

Davalının durumu	Miras sebebiyle istihkak davasında zamanaşımı
İyiniyetli davalı	Davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıl; her hâlde ölümün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl
İyiniyetli olmayan davalı	Yirmi yıl

Bu süreler TMK m. 639’da düzenlenir. Bunları bütün miras uyuşmazlıklarına uygulanacak tek bir süre olarak kabul etmemek gerekir.

Yargıtay bir bozma kararında, miras sebebiyle istihkak davasını adi istihkak davasından ayırmış ve “Adi istihkak davasında ise zamanaşımı süresi söz konusu değildir.” demiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/14078, K. 2016/6413, T. 30.05.2016).

Somut olayda hangi davanın söz konusu olduğuna göre süre değerlendirmesi değişebileceğinden, hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.