Külli Halefiyet Nedir? Cüzi Halefiyetten Farkı ve Örnekleri

Külli halefiyet, mirasçının ölen kişinin mirasını hak ve borçlarıyla bir bütün olarak, kanun gereğince kazanmasıdır (TMK m. 599). Miras, ölüm anında geçer; bu kazanım hem yasal hem de atanmış mirasçılar için geçerlidir. Buna karşılık, kendisine belirli bir mal vasiyet edilen kişi o mal üzerinde doğrudan hak kazanmaz; malın teslimini isteme hakkına sahip olur (TMK m. 600). Aşağıda mirasta külli halefiyetin nasıl işlediğini ve cüzi halefiyetten farkını örneklerle bulacaksınız.

Mirasta Külli Halefiyet Nasıl İşler?

Mirasta külli halefiyet, mirasbırakanın hak ve borçlarının mirasçılara bir bütün olarak geçmesidir. Mirasçılar, mirası ölüm anında ve kanun gereğince kazanır (TMK m. 599).

Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılara geçenler şunlardır:

• Mülkiyet hakkı ve diğer aynî haklar, yani mallar üzerinde doğrudan yetki sağlayan haklar.
• Alacaklar ve diğer malvarlığı hakları.
• Taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlik, yani malı fiilen elinde bulundurma durumu.

Mirasçılar aynı zamanda mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599/2). Dolayısıyla mirasın kazanılması yalnızca ev, araç veya banka alacağının geçmesinden ibaret değildir.

Örneğin, ölen kişinin bir evi, bir başkasından alacağı ve ödenmemiş borcu bulunduğunu düşünün. Kanundaki ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçı, ev üzerindeki mülkiyeti ve alacağı kazanırken borçtan da kişisel olarak sorumlu olur. Bu, mirasta külli halefiyetin bir örneğidir (TMK m. 599).

Külli halefiyetin mirastaki uygulaması yasal mirasçılarla sınırlı değildir. Atanmış mirasçılar da mirası ölümle kazanır. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümlerine göre teslim etmekle yükümlüdür (TMK m. 599/3). Geçişin zamanı ve yeri için mirasın açılması konusuna bakabilirsiniz.

Cüzi Halefiyetten Farkı

Külli halefiyette miras bir bütün olarak kazanılır. Cüzi (cüz’i) halefiyetin mirastaki örneği olan vasiyet alacaklılığında ise kişi, kendisine bırakılan malın teslimini veya hakkın devrini isteme hakkına sahip olur (TMK m. 599, 600).

Mirasçı ile belirli bir malın vasiyet edildiği kişinin durumu şöyle karşılaştırılabilir:

Karşılaştırma	Mirasçı: külli halef	Vasiyet alacaklısı: cüzi halef
Kazanımın kapsamı	Mirasın bir bütün olarak kazanılması	Vasiyet edilen mal veya hak için kişisel istem hakkı
Ölümle kazanılan	Kanundaki ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasa giren haklar; borçlardan kişisel sorumluluk da doğar	Vasiyet konusu mal üzerinde doğrudan hak kazanılmaz
Malın teslimi	Atanmış mirasçıya düşen mirası yasal mirasçılar teslim etmekle yükümlüdür	Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal veya atanmış mirasçılara başvurulur

Tablodaki ayrım, mirasın kazanılması ile vasiyet alacağının istenmesine ilişkin düzenlemelere dayanır (TMK m. 599, 600). Mirasçı atama ile belirli bir mal vasiyeti bu nedenle aynı sonucu doğurmaz.

Örneğin, bir kişiye vasiyetle yalnızca bir otomobil bırakılmışsa vasiyet alacaklısı, ölümle otomobilin mülkiyetini doğrudan kazanmaz. Vasiyet yükümlüsünden otomobilin teslimini ister. Bu istem, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa yükümlünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur; yani yerine getirilmesi istenebilir hâle gelir (TMK m. 600).

Yargıtay bir bozma kararında bu ayrımı şöyle ifade etmiştir: “Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın külli halefi olmayıp, cüzi halefi olduğu için vasiyet olunan mal üzerinde doğrudan hak kazanması mümkün değildir.” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/19547, K. 2018/5777, T. 24.05.2018).

Vasiyet yükümlüsü yükümlülüğünü yerine getirmezse vasiyet alacaklısı, malın teslimini veya hakkın devrini dava edebilir (TMK m. 600/3). Bu talebin dava yoluyla ileri sürülmesi için vasiyetnamenin tenfizi davası konusuna bakabilirsiniz.