Mirasın Hükmen Reddi Davası: Şartları, Süresi ve Yetkili Mahkeme

Mirasın hükmen reddi, ölen kişinin ölüm tarihinde borçlarını ödeyemediğinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması nedeniyle mirasın reddedilmiş sayılmasıdır (TMK m. 605/2). Mirasçılar normalde mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur; hükmen ret, borca batık mirasla karşılaşan mirasçı açısından bu yüzden önem taşır (TMK m. 599). Gerçek ret için öngörülen üç aylık sürenin geçmesi, hükmen ret imkânını tek başına ortadan kaldırmaz; mirası benimseyen işlemler ise sonucu değiştirebilir. Aşağıda hükmen reddin şartlarını, dava süresini, görevli mahkemeyi, borca batıklığın ispatını ve icra takibine ilişkin Yargıtay kararını bulacaksınız.

Mirasın Hükmen Reddi Ne Zaman Söz Konusu Olur?

Ölen kişinin, ölüm tarihinde borçlarını ödeyemediği açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Kanunun bu sonucu bağladığı durum, mirasın hükmen reddidir (TMK m. 605/2).

Belirleyici olan, mirasbırakanın ölüm tarihindeki ödeme durumudur. Ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli olması ile resmen tespit edilmiş olması kanunda alternatif şartlar olarak yer alır; ikisinin birlikte bulunması aranmaz (TMK m. 605/2).

Terekenin Borca Batık Olması ve Hükmen Reddin Şartları

Terekenin borca batık olması, ölen kişinin borçlarının malvarlığından fazla olmasıdır. Hükmen ret için ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması gerekir (TMK m. 605/2).

Tereke, ölen kişinin geride bıraktığı malvarlığı ve borçlarının bütünüdür. Malvarlığı terekenin aktifini, borçlar ise pasifini oluşturur. Yargıtay bir bozma kararında, terekenin pasifinin aktifinden fazla olmasının ödemeden aczi ve borca batıklığı gösterdiğini belirtmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/2779, K. 2016/2533, T. 01.03.2016).

Bu nedenle, mirasbırakanın borç bırakmış olması ile terekenin borca batık olması aynı şey değildir. Borçlar, geride kalan malvarlığıyla birlikte değerlendirilir.

Gerçek Ret İle Farkı, Dava Süresi ve Zamanaşımı

Gerçek rette mirasın reddi için üç aylık süre öngörülür; hükmen ret ise bu üç aylık süreye bağlı değildir. Yargıtay bir bozma kararında, mirasçı mirası örtülü olarak kabul etmiş duruma düşmedikçe mirasbırakanın ödemeden aczinin tespitini her zaman isteyebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/2553, K. 2016/8639, T. 24.10.2016).

Konu	Gerçek ret	Hükmen ret
Dayanak	Mirasçının mirası reddetme hakkı (TMK m. 605/1)	Ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması (TMK m. 605/2)
Süre	Üç ay (TMK m. 606)	Anılan Yargıtay kararına göre, mirası örtülü kabul etme durumu bulunmadıkça her zaman tespit istenebilir
Dikkat edilecek nokta	Sürenin başlangıcı ve ret hakkını düşüren işlemler	Ölüm tarihindeki ödeme durumu ve mirası benimseyen işlemler

Gerçek rette üç aylık süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat ederlerse bu durum dikkate alınır. Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için başlangıç, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihtir (TMK m. 606).

“Üç ay geçti, artık borca batık miras için hiçbir şey yapılamaz” düşüncesi doğru değildir. Hükmen ret bakımından anılan kararın kabul ettiği imkân, mirası benimseyen işlemler bulunmaması şartıyla değerlendirilir. Gerçek ret işlemi ve süre hesabı için reddi miras rehberine bakabilirsiniz.

Dava Kime Karşı ve Hangi Mahkemede Açılır?

Mirasın hükmen reddi davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yargıtay, bir yargı yeri belirleme kararında HMK m. 2’deki görev kuralına dayanarak asliye hukuk mahkemesini görevli belirlemiştir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/7494, K. 2015/7945, T. 30.09.2015).

Dava, tereke alacaklılarına karşı açılır. Yargıtay bir bozma kararında “Dava alacaklılara husumet yöneltilerek görülür. Bu davada yetkili mahkeme ise alacaklıların davanın açıldığı zamandaki ikametgahı mahkemesidir.” demiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/11514, K. 2019/4967, T. 30.05.2019). Davanın nerede açılacağı alacaklıların yerleşim yerine bağlı olduğu için hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Borca Batıklık Nasıl İspatlanır?

Borca batıklık değerlendirmesinde ölen kişinin ölüm tarihindeki tüm malvarlığı ve tüm borçları esas alınır. Yargıtay bir bozma kararında, ölüm tarihi itibarıyla tüm malvarlığının terekenin aktifini, tüm borçların ise pasifini oluşturduğunu belirtmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/5742, K. 2016/262, T. 13.01.2016).

İspatın odağı, ölüm tarihindeki bu iki toplamın karşılaştırılmasıdır. Yalnız borç miktarını ele almak yerine, aynı tarihteki malvarlığı da değerlendirmeye katılır. Ayrıca ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması şartı gözetilir (TMK m. 605/2).

Mirası Benimseyen İşlemler ve Ret Hakkına Etkisi

Mirası benimseyen işlemler, hükmen ret talebini etkileyebilir. Yargıtayın yukarıda anılan süreye ilişkin kararında da her zaman tespit istenebilmesi, mirasçının mirası örtülü olarak kabul etmiş duruma düşmemiş olmasına bağlanmıştır.

Kanun, ret süresi sona ermeden yapılan şu işlemleri ret hakkının kaybıyla ilişkilendirir (TMK m. 610):

• Terekenin olağan yönetimi veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekenlerin dışında işlemler yapmak.
• Tereke mallarını gizlemek.
• Tereke mallarını kendisine mal etmek.

Buna karşılık, zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin dolmasını önlemek için dava açılması ya da cebrî icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m. 610). Bu amaçla yapılan işlemler, mirası benimseyen işlemlerle aynı sonuca bağlanmamıştır.

Kararın Kesinleşmesi ve İcra Takibine Etkisi

İcra takibi kesinleştikten sonra alınan hükmen ret kararı, Yargıtayın bir kararında şikâyet yoluyla değerlendirilmiştir. O olayda Yargıtay, mirasçının talebinin borca itiraz olarak nitelendirilmesini hatalı bulmuş; şikâyetin kabulü gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2019/11002, K. 2020/6831, T. 09.07.2020).

Buradaki kesinleşme, icra takibinin kesinleşmesidir. Kararın ele aldığı durum, hükmen ret ilamının takip kesinleştikten sonra alınması ve buna dayanan talebin hangi yolla değerlendirileceğidir; hükmen ret kararının kesinleşmeden uygulanabileceği konusunda bu karardan genel bir sonuç çıkarılamaz.

Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti

Mirasın hükmen reddi davasının avukatla takibinde, 2026 yılında yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin asliye mahkemeleri için belirlediği en düşük ücret 45.000 TL’dir. Bu tutar, avukatın davanın tamamı için isteyeceği kesin ücret değildir.

Avukatın emeği davanın çekişmesine, süresine ve incelenecek malvarlığı ile borçların kapsamına göre değişebilir; kararlaştırılan ücret tarife tutarının üzerinde olabilir. Ücreti ve hangi hizmetleri kapsadığını baştan açıkça konuşmak sürprizleri önler.

Avukatla temsil edilmeyen taraf, karşı taraftan vekâlet ücreti isteyemez.