Mirasçılıktan Çıkarma (Mirastan Iskat): Sebepleri ve Nasıl Yapılır?

Mirasçılıktan çıkarma (mirastan ıskat), kanunda belirtilen sebepler varsa saklı paylı mirasçının mirastan pay almasını engelleyen ölüme bağlı bir tasarruftur (TMK m. 510, 511). Vasiyetnamede çıkarma sebebinin belirtilmesi gerekir; çıkarılan mirasçı itiraz ederse bu sebebi çıkarmadan yararlanan kişi ispatlar (TMK m. 512). Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma ise yalnız altsoy için ve saklı payın yarısıyla sınırlı olarak düzenlenmiştir (TMK m. 513). Aşağıda çıkarma sebeplerini, vasiyetnamede nelere yer verilmesi gerektiğini, saklı pay ve altsoya etkisini, itiraz yollarını ve Yargıtay kararlarını bulacaksınız.

Mirasçılıktan Çıkarma Ne İşe Yarar?

Mirasçılıktan çıkarma, geçerli olduğunda mirasçının saklı payını da kaybetmesine yol açar. Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davasıyla saklı payını isteyemez; ancak çıkarma sebebinin belirtilmemesi veya ispatlanamaması hâlinde farklı sonuçlar doğar (TMK m. 511, 512).

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payıdır. Altsoy, yani çocuklar ve onların devamı; ana ve baba ile eş saklı paylı mirasçılardır. Mirasbırakan, bu payların dışında kalan kısım üzerinde tasarruf edebilir (TMK m. 505, 506). Mirasçılıktan çıkarma, kanundaki şartlarla bu korunan payı da etkiler. Kimlerin mirasçı olduğu için yasal mirasçılar rehberine bakabilirsiniz.

Halk arasında kullanılan “evlatlıktan reddetme” adıyla ayrı bir hukuki kurum yoktur. Mirastan ıskatın konusu, kanundaki şartlar çerçevesinde miras hakkıdır.

Mirastan Iskat Sebepleri ve Şartları

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri, mirasçı tarafından ağır bir suç işlenmesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesidir. Mirasbırakan bu sebeplerle saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı bir tasarrufla çıkarabilir (TMK m. 510).

Çıkarma sebebi	Kanundaki şart
Ağır suç	Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali	Mirasçının, mirasbırakana veya onun aile üyelerine karşı bu yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi

Ağır suçun anlamını açıklayan, karşı oy içeren bir bozma kararında Yargıtay şu ifadeyi kullanmıştır: “Ağır suçdan amaç miras bırakanın şahsiyet haklarına, beden tamlığına, mamelekine yönelik onunla aile bağlarının kopduğunu gösteren hukuka aykırı bir fiildir.” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2013/15148, K. 2013/16683, T. 26.11.2013).

Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma farklı şartlara bağlıdır. Hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy, saklı payının yalnız yarısı için mirasçılıktan çıkarılabilir. Mirasbırakanın bu yarıyı, çıkarılan kişinin doğmuş ve doğacak çocuklarına ayırması gerekir (TMK m. 513).

Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgede yazılı borç tutarı çıkarılan kişinin miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılan kişinin istemi üzerine bu çıkarma iptal edilir (TMK m. 513).

Vasiyetnameyle Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır?

Vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarma yapılırken çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmelidir. Sebebin yazılmaması hâlinde tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m. 512).

1. Çıkarma sebebini belirleyin. Dayandığınız olayın ağır suç veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi kapsamında olup olmadığını değerlendirin (TMK m. 510).
2. Dayandığınız sebebi vasiyetnamede belirtin. Yalnız “mirasımdan pay almasını istemiyorum” demekle yetinmeyin; çıkarmaya dayanak yaptığınız sebebe yer verin (TMK m. 512).
3. Vasiyetnamenin şekil şartlarına uyun. Kanunda öngörülen şekle uyulmaması, ölüme bağlı tasarrufun iptal sebeplerinden biridir (TMK m. 557). Şekil şartları için vasiyetname hazırlama rehberine, kısa metin çerçeveleri için vasiyetname örneklerine bakabilirsiniz.

Yargıtay bir kararında sebebin tasarrufta gösterilmesi şartını şöyle ifade etmiştir: “Ölüme bağlı tasarrufta mirastan çıkarma sebebi gösterilmişse ıskat geçerlidir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/16571, K. 2020/6746, T. 03.11.2020). Bununla birlikte sebebin yazılmış olması, itiraz edildiğinde ispatlanması gereğini ortadan kaldırmaz (TMK m. 512).

Somut olayın çıkarma sebebi oluşturup oluşturmadığını değerlendirirken hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Çıkarmanın Saklı Paya ve Altsoya Etkisi

Geçerli bir mirasçılıktan çıkarma, çıkarılan kişinin miras payını ve saklı payını etkiler; onun altsoyunun saklı pay hakkı ise kanunda ayrıca korunur. Çıkarılan kişinin altsoyu, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir (TMK m. 511).

TMK m. 510 kapsamındaki geçerli çıkarmada	Sonuç
Çıkarılan mirasçı	Mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz.
Çıkarılan kişinin miras payı	Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa, çıkarılan kişi daha önce ölmüş gibi onun altsoyuna; altsoyu yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
Çıkarılan kişinin altsoyu	Çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi kendi saklı payını isteyebilir.

Yargıtay bir bozma kararında altsoyun hakkını şu cümleyle açıklamıştır: “Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2007/14783, K. 2008/14488, T. 04.11.2008).

Çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmemiş veya belirtilen sebep ispatlanamamışsa, çıkarılan mirasçının saklı payı korunur; tasarruf bunun dışında kalan kısımda yerine getirilir. Mirasbırakan çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden bu tasarrufu yapmışsa çıkarma geçersiz olur (TMK m. 512).

Çıkarmaya Karşı Dava: Kim Açar, Hangi Mahkeme?

Mirasçılıktan çıkarılan kişi çıkarmaya itiraz edebilir. İtiraz üzerine, vasiyetnamede belirtilen çıkarma sebebinin varlığını çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispatlamak zorundadır (TMK m. 512).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ispat yükünü şöyle açıklamıştır: “Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin itiraz etmesi halinde bu sebeplerin varlığının ispatı çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2010/582, K. 2010/633, T. 08.12.2010).

Davanın kime yöneltileceği konusunda Yargıtay bir onama kararında şu ifadeyi kullanmıştır: “Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası, mirastan çıkarma işleminden yararlanacak kişilere husumet yöneltilerek açılmaktadır.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/333, K. 2024/1944, T. 03.04.2024).

Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m. 2). Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (TMK m. 576; HMK m. 11/1-a).

İptal ve tenkis farklı taleplerdir. Tasarruf ehliyetinin bulunmaması; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; hukuka ya da ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği, ölüme bağlı tasarrufun iptal sebepleridir (TMK m. 557). Çıkarma sebebinin belirtilmemesi veya ispatlanamaması hâlinde ise saklı payın korunması sonucu doğar (TMK m. 512). Saklı payı karşılanmayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların azaltılmasını, yani tenkisini isteyebilir (TMK m. 560).

Talep	Dava açma süresi
Ölüme bağlı tasarrufun iptali	Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl (TMK m. 559).
Tenkis	Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl (TMK m. 571).

Bu süreler hak düşürücü sürelerdir. Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yürürlüğe sokarsa tenkis süreleri iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Hükümsüzlük ve tenkis iddiası, açılmış bir davada savunma olarak her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 559, 571).

İptal sebepleri ve süreleri için vasiyetnamenin iptali davası; saklı payın tamamlanması talebi için tenkis davası rehberine bakabilirsiniz.

Mirastan Iskat Yargıtay Kararları

Yargıtay kararlarında, vasiyetnamede çıkarma sebebinin yazılması ile bu sebebin ispatlanması ayrı ayrı değerlendirilir. Sebep yazılı olsa bile ispatlanamadığında, çıkarılan mirasçının saklı payını isteyebilmesi gündeme gelir (TMK m. 512).

2019 tarihli bir karara konu olayda torunlar, dedelerini ziyaret ettiklerini söylemişti. Yargıtay, çıkarma sebebinin ispatlanamadığı bu olayda vasiyetnamenin çıkarma hükmünün mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısımda geçerli kalması ve davaya tenkis davası olarak devam edilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur:

Başka bir ifadeyle tasarruf nisabı sınırları içerisinde geçerli olmak üzere vasiyetnamenin ıskatına ilişkin bölümün hükümsüzlüğüne karar verilerek davacıların saklı payını talep edebileceği ve davaya tenkis davası olarak devam edileceği düşünülmeden yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/15813, K. 2019/1902, T. 12.03.2019).

2024 tarihli başka bir dosyada ise ilk derece mahkemesi, ispat yükü davalılarda olmasına rağmen çıkarma sebeplerinin ispatlanamadığı gerekçesiyle çıkarma hükmünü iptal etmiştir. Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/333, K. 2024/1944, T. 03.04.2024).