Tenkis Davası Nedir? Şartları, Zamanaşımı ve Dilekçe Örneği

Tenkis davası, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmalarının azaltılmasını istediği davadır (TMK m. 560). Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payıdır. Tenkisle amaçlanan, mirasçının yasal miras payının tamamını değil, eksik kalan saklı payını tamamlamaktır. Aşağıda dava şartlarını, süreleri, yetkili mahkemeyi, hesabı, kararın sonuçlarını ve kısa dilekçe örneğini bulacaksınız.

Tenkis Hangi Durumlarda İstenir?

Tenkis, mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar yüzünden saklı payının karşılığını alamayan mirasçı tarafından istenir. Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar yanında, kanunda belirtilen bazı sağlığında yapılan karşılıksız kazandırmalar da tenkise tabi olabilir (TMK m. 560, 565).

Örneğin mirasbırakanın bütün malvarlığını bir başkasına vasiyet etmesi, saklı paylı mirasçının tenkis istemesine yol açabilir. Ancak ne kadar azaltma yapılacağı, mirasçının saklı payı ve gerçekte ne aldığı hesaplanarak belirlenir.

Saklı pay, herkes için aynı oranda değildir (TMK m. 506):

Saklı paylı mirasçı	Korunan pay
Altsoy: çocuklar ve onların altsoyu	Yasal miras payının yarısı
Ana ve babadan her biri	Yasal miras payının dörtte biri
Sağ kalan eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa	Yasal miras payının tamamı
Sağ kalan eş, diğer hâllerde	Yasal miras payının dörtte üçü

Bu oranlar doğrudan bütün terekeye uygulanmaz; ilgili mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Kimlerin hangi sırayla mirasçı olduğu için yasal mirasçılar konusuna bakabilirsiniz.

Kimler Dava Açabilir ve Dava Şartları

Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir. Mirasçı olmak tek başına yeterli değildir; saklı payın eksik kalması ve mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan bir kazandırmanın bulunması gerekir (TMK m. 560). Geçerli biçimde mirasçılıktan çıkarılan kişi bu davayı açamaz (TMK m. 511).

Başlıca şartlar şunlardır:

• Davacının saklı pay sahibi mirasçı olması.
• Saklı payının karşılığını alamamış olması.
• Saklı pay eksikliğine yol açan kazandırmanın tenkise tabi olması.
• Davanın hak düşürücü süreler içinde açılması.

Diğer mirasçıların sizinle birlikte dava açması gerekmez. Yargıtay bir bozma kararında, her saklı paylı mirasçının tek başına dava açabileceğini belirtmiştir: “Tenkis davasında zorunlu dava arkadaşlığı yoktur.” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/11658, K. 2015/5060, T. 26.03.2015).

Kanunda alacaklılar için de sınırlı bir dava hakkı vardır. Saklı payı zedelenen mirasçı, gerekli ihtara rağmen dava açmazsa iflas idaresi veya mirasın geçtiği tarihte elinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıları, alacaklarını elde etmek için gerekli ölçüde ve mirasçıya tanınan süre içinde dava açabilir. Bu hak, kanundaki diğer şartların da bulunmasına bağlıdır (TMK m. 562).

Vasiyetler ve Sağlararası Kazandırmaların Tenkisi

Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar ve kanunda sayılan karşılıksız sağlararası kazandırmalar tenkise tabi olabilir. Sağlararası kazandırma, mirasbırakanın hayattayken yaptığı malvarlığı kazandırmasıdır; örneğin bağışlama bu kapsamdadır (TMK m. 565).

Kanunda tenkise tabi tutulan başlıca karşılıksız kazandırmalar şunlardır:

• Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar; altsoya geri verilmemek kaydıyla malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmalar; alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi.
• Miras haklarını ölümden önce tasfiye etmek amacıyla yapılan kazandırmalar.
• Mirasbırakanın serbestçe geri dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı, âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar.
• Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar (TMK m. 565).

Bağışın bir yıldan eski olması, tek başına tenkis dışında kalacağı anlamına gelmez. Kazandırma, kanundaki diğer gruplardan birine giriyorsa yine değerlendirilebilir.

Saklı payı etkisiz kılma amacına dayanılıyorsa bu amaç ayrıca araştırılmalıdır. Yargıtay bir bozma kararında, tasarruf edilebilir kısmı aşan her kazandırmada saklı payları zedeleme kastının bulunduğunun söylenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/2708, K. 2022/6374, T. 04.10.2022).

Tenkiste önce ölüme bağlı tasarruflar azaltılır. Bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse sağlararası kazandırmalara, en yenisinden en eskisine doğru gidilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar ise en son sırada tenkis edilir (TMK m. 570).

Vasiyetnamenin hazırlanması ve şekil şartları için vasiyetname, satış gibi gösterilen devirler için muris muvazaası rehberine bakabilirsiniz.

Tenkis Davası Süresi: Zamanaşımı Mı, Hak Düşürücü Süre Mi?

Tenkis davasında süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve ayrıca kanunda belirtilen başlangıçtan itibaren her hâlde on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571).

Süre	Başlangıcı
Bir yıl	Mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarih
Vasiyetnamelerde on yıl	Vasiyetnamenin açılma tarihi
Diğer tasarruflarda on yıl	Mirasın açılması tarihi

On yıllık sürenin dolmamış olması, öğrenmeden itibaren başlayan bir yıllık süreyi ortadan kaldırmaz. Her iki süre de dikkate alınmalıdır.

Bir yıllık sürenin her durumda vasiyetnamenin açılması kararının kesinleşmesiyle başladığı bilgisi doğru değildir. Yargıtay, 2020 tarihli kararında önceki görüşünü değiştirerek tenkiste başlangıcın saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi olduğunu kabul etmiştir. Aynı kararda hak düşürücü sürenin hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınacağı da belirtilmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/3118, K. 2020/6145, T. 27.10.2020).

Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yürürlüğe sokuyorsa süreler, iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Ayrıca tenkis iddiası, bir talebe karşı savunma olan def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir; bu, bağımsız dava açma süresinden ayrı bir düzenlemedir (TMK m. 571).

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Nasıl Açılır?

Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m. 2). Yer bakımından yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Ölüme bağlı tasarrufların tenkisinde bu yetki kesindir (TMK m. 576; HMK m. 11/1-a).

Dilekçeyi hazırlarken şu sırayla ilerleyebilirsiniz:

1. Mirasçılık durumunuzu ve saklı payınızı belirleyin. Hangi mirasçı sıfatıyla talepte bulunduğunuzu açıklayın.
2. Tenkisini istediğiniz kazandırmayı belirtin. Vasiyetnameyi veya sağlığında yapılan kazandırmayı, tarihini ve konusunu yazın.
3. Öğrenme tarihini açıklayın. Saklı payınızın zedelendiğini ne zaman öğrendiğinizi ve bunu destekleyen delilleri gösterin.
4. Olayları delilleriyle eşleştirin. Her olayın hangi belge veya başka delille ispatlanacağını belirtin.
5. Talebinizi ve dava değerini yazın. Dilekçede mahkeme, taraf bilgileri, hukuki sebepler ve imza dâhil zorunlu unsurları tamamlayın (HMK m. 119).

Dilekçede yalnız “miras hakkım ihlal edildi” demek yerine hangi kazandırmanın saklı payınızı nasıl eksilttiğini açıklayın. Hesaba esas bilgiler de aşağıdaki şekilde belirlenmelidir.

Tenkis Hesabı, Deliller ve Bilirkişi İncelemesi

Tenkis hesabı, mirasbırakanın ölümündeki malvarlığı ve borçları belirlenerek yapılır. Saklı payın zedelenip zedelenmediği net tereke üzerinden hesaplanır; yalnız devredilen malın değerine bakmak yeterli değildir (TMK m. 507-508).

Hesapta şu bilgiler kullanılır:

• Mirasbırakanın ölümündeki malvarlığı.
• Borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri.
• Mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişilerin üç aylık geçim giderleri.
• Tenkise tabi olduğu ölçüde hesaba eklenecek karşılıksız kazandırmalar.
• Her mirasçının yasal miras payı, saklı payı ve aldığı kazandırmalar (TMK m. 506-508, 560).

Ölümde üçüncü kişiye ödenmek üzere yapılan hayat sigortaları bakımından da kanundaki şartlarla, sigorta alacağının ölüm anındaki satın alma değeri terekeye eklenir (TMK m. 509).

Yargıtay bir bozma kararında net tereke üzerinden hesap yapılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/4725, K. 2025/2611, T. 14.05.2025). Başka bir bozma kararında yanlış sabit tenkis oranı hesabı da bozma sebebi olmuştur (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/6297, K. 2022/3610, T. 23.05.2022).

Basitleştirilmiş örnek: Hesaba esas net terekenin 100 birim olduğunu, tek mirasçının bir çocuk olduğunu ve tamamının başka bir kişiye vasiyet edildiğini varsayalım. Çocuğun yasal miras payı 100, saklı payı bunun yarısı olan 50 birimdir. Çocuk hiçbir şey almamışsa saklı pay eksikliği 50 birim olur. Bu örnekte 100 birimlik vasiyetin 50 birimi tenkis edilir; oran yüzde 50’dir. Başka mirasçılar, borçlar veya kazandırmalar varsa aynı oran doğrudan kullanılamaz.

Malvarlığı ve borçları gösteren kayıtlar ile kazandırmaya ilişkin belgeler, hesabın dayandığı bilgileri ortaya koymalıdır. Değer hesabında bilirkişi incelemesi yapılabilir. Yargıtay bir kararında, tereke belirlendikten sonra mirasın açıldığı tarihteki fiyatlarla değerlendirme yapılması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/9836, K. 2015/3575, T. 05.03.2015).

Bu ilk hesapta kullanılan değer tarihi ile bölünemeyen malın bedelinin ödenmesinde esas alınan tarih birbirinden ayrılmalıdır.

Tenkis Davası Ne Kadar Sürer, Karar Neyi Değiştirir?

Tenkis davasının süresi; tebligatlara, delillerin toplanmasına, bilirkişi incelemesine ve kanun yolu sürecine göre değişir. Dosyanın özellikleri bilinmeden belirli bir ay veya yıl söylemek mümkün değildir.

Dava sonucunda saklı pay eksikliğini karşılayacak ölçüde azaltma yapılır. Tenkis, her durumda kazandırmanın tamamının ortadan kalkması anlamına gelmez (TMK m. 560, 570).

Birden fazla ölüme bağlı kazandırma varsa, mirasbırakanın başka bir iradesi anlaşılmadıkça orantılı azaltma yapılır. Kazandırmayı alan kişi de saklı paylı mirasçıysa onun saklı payını aşan kısım tenkise tabi tutulur (TMK m. 561, 563).

Bölünemeyen bir mal söz konusuysa sonuç para ödenmesi olabilir. Değeri azalmadan bölünemeyen belirli bir mal vasiyetinde, vasiyet alacaklısı tenkis gereken kısmın değerini ödeyerek malı almayı veya tasarruf edilebilir kısmın değerine karşılık gelen parayı istemeyi seçebilir. Kanun, bu durumda ödetilecek para için karar günündeki değeri esas alır. Aynı düzenleme sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır (TMK m. 564). Bununla birlikte Yargıtay’ın, bedel ödeme seçildiğinde malın değerinin seçim hakkının kullanıldığı tarih itibarıyla saptanacağını belirten bir kararı da vardır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/14026, K. 2018/870, T. 12.02.2018).

Geri verilecek miktarda kazandırmayı alan kişinin iyiniyeti de etkili olur. İyiniyetli kişi, mirasın geçmesi anında kazandırmadan elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür; iyiniyetli olmayan kişinin sorumluluğu farklıdır (TMK m. 566).

Tenkis Davası Masrafı ve Avukatlık Ücreti

Avukatlık ücreti, AAÜT ve avukatla yapılacak görüşme çerçevesinde belirlenir. 2026 yılında geçerli AAÜT’nin asliye mahkemelerinde takip edilen davalar satırında asgari ücret 45.000 TL olarak yer alır.

Bu rakam tek başına dosyanızın kesin ücret hesabını vermez. Avukatın isteyeceği ücret daha yüksek olabilir; yapılacak işin kapsamı, uyuşmazlığın çekişmesi ve süresi harcanacak emeği değiştirir. Ücretin kapsamını ve ödeme şeklini başlangıçta açıkça konuşun.

Tenkis Davası Yargıtay Kararları

Yargıtay kararlarında, saklı pay ihlalinin vasiyetnamenin iptaliyle karıştırılmaması ve gerektiğinde tenkis talebinin ayrıca incelenmesi gerektiği görülür. Saklı payın zedelenmesi, tek başına vasiyetnamenin iptaliyle aynı sonucu doğurmaz.

Yargıtay bir bozma kararında, dosyadaki delillere göre uyuşmazlığın vasiyetnamenin iptali yerine tenkis hükümleriyle incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2019/72, K. 2019/7634, T. 08.10.2019).

2025 tarihli başka bir bozma kararında ise vasiyetnamenin iptali talebi reddedildiğinde, alternatif olarak ileri sürülen tenkis talebinin araştırılmadan reddedilmesi doğru bulunmamıştır. Kararda, vasiyetname ayakta kaldığı için saklı pay ihlalinin yine söz konusu olabileceği belirtilmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/4725, K. 2025/2611, T. 14.05.2025).

İptal talebinin ayrı şartları için vasiyetnamenin iptali davası konusuna bakabilirsiniz.

Tenkis Davası Dilekçesi Örneği

Tenkis davası dilekçesinde, hangi kazandırmanın saklı payı zedelediği, öğrenme tarihi, deliller ve istenen sonuç açıklanmalıdır. Aşağıdaki kısa çerçevede olay ve talep alanları somut duruma göre doldurulmalıdır (HMK m. 119).

[Mirasbırakanın son yerleşim yeri] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

DAVACI: [Ad soyad, adres]

T.C. KİMLİK NUMARASI: […]

DAVALI: [Ad soyad, adres]

KANUNİ TEMSİLCİLER: [Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ad soyad ve adresleri]

DAVACI VEKİLİ: [Varsa ad soyad ve adres]

KONU: [Tarihi ve konusu belirtilen kazandırmanın saklı payı zedeleyen kısmının tenkisi ve somut talep]

DAVA DEĞERİ: […]

AÇIKLAMALAR:

1. [Mirasbırakanın adı, ölüm tarihi, son yerleşim yeri ve davacının mirasçılık ilişkisi.] Delil: […]
2. [Tenkisi istenen kazandırmanın tarihi, konusu ve yararlanan kişi.] Delil: […]
3. [Saklı pay eksikliğini oluşturan olayların kısa özeti, bilinen malvarlığı ve borçlar.] Delil: […]
4. [Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarih ve öğrenmenin nasıl gerçekleştiği.] Delil: […]

HUKUKİ SEBEPLER: TMK m. 506-508, 560, 571, 576; [kazandırmanın türüne ve talebe uygun diğer hükümler]; HMK m. 11, 119.

SONUÇ VE TALEP: [Yukarıda belirtilen kazandırmanın saklı pay eksikliğini karşılayacak ölçüde tenkisine ve kazandırmanın niteliğine uygun, açıkça belirtilen somut talebin kabulüne karar verilmesini isterim.]

EKLER: [Dayanılan belgelerin listesi]

TARİH: […]

DAVACI / VARSA KANUNİ TEMSİLCİSİ VEYA VEKİLİ

[Ad soyad ve imza]

Olayları tarih sırasıyla yazın; her olayın yanına onu destekleyen delili ekleyin. Öğrenme tarihini, dava değerini ve sonuç talebini boş bırakmayın. Hâkim, HMK m. 119/2 kapsamındaki eksiklikler için bir haftalık kesin süre verir; bu sürede tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Bu tamamlama düzenlemesi, dilekçedeki her eksiklik için aynı şekilde uygulanmaz.

Davalıyı belirlerken ve istenecek sonucu yazarken hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.