Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu: Cezası, Denetimli Serbestlik

Uyuşturucu kullanma suçu; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmayı ve kullanmak amacıyla bu maddeleri satın almayı, kabul etmeyi ya da bulundurmayı kapsar; cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m. 191/1). Kanun, bu suçun soruşturmasında kamu davasının açılmasının ertelenmesini, denetimli serbestliği ve gerektiğinde tedaviyi de düzenler. Kişisel kullanım için bulundurma ile ticaret amacıyla bulundurma farklı hükümlere tabidir. Aşağıda bu ayrımı, cezaları, erteleme sürecini, tekrar kullanımın sonuçlarını ve etkin pişmanlık şartlarını bulacaksınız.

Uyuşturucu Kullanma ve Kişisel Kullanım İçin Bulundurma Suçu

Kullanmak için uyuşturucu satın almak, kabul etmek veya bulundurmak da uyuşturucu kullanmak gibi suçtur. Bulundurma suçunun oluşması için maddeyi kullanmış olmanız şart değildir; bulundurmanın kullanma amacı taşıması gerekir (TCK m. 191/1).

Uyuşturucu ticareti ise ayrı düzenlenir. Satma, satışa sunma veya başkasına verme gibi fiiller ile ticaret kapsamındaki bulundurma, kullanma suçundan farklı ve daha ağır yaptırımlara tabidir (TCK m. 188/3).

Uyuşturucu kullanma veya kullanmak için bulundurma suçundan açılan davalara kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar. Çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır (5235 sayılı Kanun m. 11, 12).

Kişisel Kullanım İle Ticaret Ayrımı

TCK m. 191, kişisel kullanım için herkese uygulanacak bir gram sınırı belirlemez. Bu yüzden “şu kadar gram serbest” gibi cevaplar doğru değildir; bakılan şey maddenin hangi amaçla bulundurulduğudur.

Yargıtay bir kararında aktardığı önceki bozma gerekçesinde, kişisel kullanım sınırındaki maddenin satma veya başkasına verme gibi kullanım dışı bir amaçla bulundurulduğu kesin delille gösterilemediğinde eylemin kullanmak için bulundurma olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2023/5935, K. 2023/11641, T. 26.12.2023).

Bu nedenle uyuşturucu yakalatmanın cezası sorulurken, dosyada hangi bulundurma amacının hangi delille ileri sürüldüğüne bakılmalıdır. Karardan belirli bir madde için sabit gram eşiği çıkarılamaz.

Kullanma ve Bulundurma Cezaları

Uyuşturucu kullanma cezası ile kişisel kullanım amacıyla satın alma, kabul etme veya bulundurma cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m. 191/1).

Fiilin işlendiği yer nedeniyle ceza artırılabilir. Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi kanunda belirtilen bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenen fiillerde ceza yarı oranında artırılır. Bu mesafede tesisin varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel ve işaretlerle belirlenen sınırları esas alınır (TCK m. 191/10).

Bu aralıklar kanundaki cezayı gösterir. Belirli bir dosyada verilecek ceza veya cezaevinde geçirilecek süre hakkında tek başına sonuç vermez.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ve Denetimli Serbestlik

Kanun, bu suçtan başlatılan soruşturmada beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesini öngörür. Savcı, yükümlülüklere veya yasaklara aykırı davranmanın sonuçları konusunda şüpheliyi uyarır; erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir (TCK m. 191/2).

Beş yıllık erteleme süresi ile denetimli serbestlik süresi farklıdır:

Uygulama	Süre ve kapsam
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi	Beş yıl
Denetimli serbestlik	En az bir yıl; savcı kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir
Tedavi	Gerek görülürse denetimli serbestlik süresi içinde uygulanabilir
Kullanımın kontrolü	Erteleme süresince yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk kararı verilir

Denetimli serbestliğin uzatılmasına, müdürlüğün teklifi üzerine veya kendiliğinden Cumhuriyet savcısı karar verir. Kullanımın kontrolü için sevk kararı da savcı tarafından verilir (TCK m. 191/3). Yükümlülükler hakkında ayrıca denetimli serbestlik sayfasına bakabilirsiniz.

Erteleme, her yeni yakalanmada yeniden başlayan bir hak olarak görülmemelidir. Yargıtay, kanun yararına bozma incelemesinde, “kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı bu suçtan yürütülen soruşturmalarda sadece bir kez verilebilecektir” değerlendirmesini yapmıştır (Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2025/9863, K. 2026/4832, T. 14.04.2026).

Erteleme süresince kanunda belirtilen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı davranılmazsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; bu soruşturma sonunda kamu davası açılmaz (TCK m. 191/7).

Tekrar Kullanım, Tekerrür ve Zincirleme Suç

Erteleme süresinde yeniden uyuşturucu kullanılması veya kullanmak için satın alınması, kabul edilmesi ya da bulundurulması kamu davasının açılmasına neden olur. Yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymamak bakımından ise kanun, aykırı davranışta ısrar edilmesini arar (TCK m. 191/4). Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 44’e göre yükümlülüğün bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi ısrar sayılır; Yargıtay bir kanun yararına bozma kararında bu düzenlemeyi şüpheli lehine bulmuştur (Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2024/286, K. 2025/7743, T. 08.09.2025).

Erteleme süresindeki tekrar kullanma veya kullanmak için edinme ve bulundurma fiilleri, ertelemenin ihlali sayılır; ayrıca soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz (TCK m. 191/5).

İhlal nedeniyle kamu davası açıldıktan sonra yeniden aynı suçun işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda, bu maddeye göre tekrar kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez (TCK m. 191/6).

Erteleme kararının kesinleşme tarihi de sonucu etkiler. Yargıtay, kanun yararına bozma incelemesinde, erteleme kararı kesinleşinceye kadar aynı şüphelinin işlediği kullanmak için uyuşturucu bulundurma eylemlerinin tek suç kabul edildiğini ve bunlar nedeniyle zincirleme suç artırımı yapılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2025/9863, K. 2026/4832, T. 14.04.2026).

Etkin Pişmanlık

Uyuşturucu kullanma suçunda etkin pişmanlık, başvurunun zamanına ve kanunda belirtilen yardımın sağlanmasına göre ceza verilmemesi veya cezanın indirilmesi sonucunu doğurabilir. Kullanmak için madde temin etme ile tedavi amacıyla başvurma ayrı şartlara bağlıdır (TCK m. 192).

• Maddeyi temin ettiğiniz kişiyi bildirme: Kullanmak için madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirir; bu bilgi suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/2).
• Suç öğrenildikten sonra yardım etme: Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım edilirse ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK m. 192/3).
• Tedavi için başvurma: Uyuşturucu kullanan kişi, hakkında kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma nedeniyle soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi edilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m. 192/4).

Diğer suçlardaki uygulamalar ve kurumun genel çerçevesi için etkin pişmanlık sayfasına bakabilirsiniz.

Para Cezasına Çevirme ve Diğer Seçenekler

Uyuşturucu kullanma suçunda kanun doğrudan adli para cezası öngörmez; hapis cezası düzenler. Hükmedilen hapsin adli para cezasına çevrilmesi için kısa süreli hapis cezasına ilişkin şartların değerlendirilmesi gerekir (TCK m. 191/1, 50).

Bir yıl veya daha az hapis, kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2). Bu ceza; kişinin kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecindeki pişmanlığı ve suçun işleniş özellikleri değerlendirilerek adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 50/1).

Bazı durumlarda seçenek yaptırıma çevirme zorunludur: Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, otuz gün veya daha az hapis cezaları bu kapsamdadır. Fiili işlerken on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az hapis cezaları da aynı koşulla seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. Bu hüküm, mutlaka para cezasına çevrilmesini gerektirmez (TCK m. 50/3).

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için de bu suça özgü bir düzenleme bulunur: Uyuşturucu imal ve ticareti veya uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçundan yürütülen yargılamada, fiilin yalnızca kullanma veya kullanmak için bulundurma kapsamına girdiği anlaşılırsa TCK m. 191 hükümleri çerçevesinde HAGB kararı verilir (TCK m. 191/8). Genel koşullar için hükmün açıklanmasının geri bırakılması sayfasına bakabilirsiniz.

Savunma, Deliller ve Yargıtay Kararları

Yargıtay kararları, bulundurmanın amacı ile erteleme kararının kesinleşme tarihinin dosyada incelenmesi gerektiğini gösterir. Savunmanızı hazırlarken şu noktaları kontrol edin:

• Bulundurma amacı: Ticaret iddiası varsa, kişisel kullanım dışındaki amacı gösterdiği ileri sürülen deliller nelerdir? Yukarıda aktarılan 2023 tarihli karardaki önceki bozma gerekçesi, kişisel kullanım sınırındaki madde bakımından bu amacın kesin delille gösterilememesine ilişkindir.
• Fiil ve kesinleşme tarihleri: Birden fazla kullanma veya bulundurma iddiası varsa, bunlar erteleme kararı kesinleşmeden önce mi gerçekleşmiştir? 2026 tarihli karar, bu dönemdeki eylemlerin tek suç sayılması ve zincirleme suç artırımı yapılamaması yönündedir.
• İhlalin türü: Dava, yeniden kullanım veya bulundurma nedeniyle mi, yükümlülüklere uymama nedeniyle mi açılmıştır? Yükümlülüklere veya tedavi gereklerine aykırılıkta kanunun aradığı ısrar koşulunu ayrıca değerlendirin (TCK m. 191/4).

Dosyanızdaki delilleri ve erteleme sürecini değerlendirirken hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.