Adli Kontrol Nedir? Şartları, Süresi, İmza Yükümlülüğü ve İhlali

Adli kontrol, şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine bir veya birden fazla yükümlülük altında toplum içinde denetlenmesini sağlayan bir koruma tedbiridir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 55/1). İmza vermek, yurt dışına çıkamamak ve konutunu terk etmemek bu yükümlülükler arasındadır (CMK m. 109/3). Hakkınızda adli kontrol kararı verildiyse hangi yükümlülüklerin, nerede ve ne zaman yerine getirileceğini kararınızdan ve uygulamaya ilişkin tebligattan takip etmelisiniz (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/1). Aşağıda imza yükümlülüğünü, adres değişikliğini, ihlalin sonuçlarını, itiraz ve kaldırma başvurusunu bulacaksınız.

Adli Kontrol ve Adli Kontrolle Serbest Bırakılma

Adli kontrolle serbest bırakılma, tutuklama yerine kararda belirtilen yükümlülüklere tabi tutulmanızdır. Soruşturmada tutuklama sebepleri varsa tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir; kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrol uygulanabilir (CMK m. 109/1-2).

Adli kontrol yalnızca imza vermek anlamına gelmez. Hâkim bir veya birden fazla yükümlülüğü birlikte belirleyebilir (CMK m. 109/3). Bu nedenle kararınızda imza yükümlülüğünün yanında yurt dışına çıkış yasağı gibi başka tedbirlerin bulunup bulunmadığını da kontrol edin.

Kanuni tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında da adli kontrol uygulanabilir (CMK m. 109/7). Tutuklamanın şartları ve tutukluluk süreleri için tutuklama rehberine bakabilirsiniz.

Adli Kontrol Şartları ve Yükümlülük Türleri

Soruşturmada adli kontrolün temel dayanağı, tutuklama sebeplerinin bulunmasına rağmen kişinin tutuklanması yerine yükümlülüklerle denetlenmesidir. Tutuklama yasağı bulunan hâllerde de bu tedbire başvurulabilir (CMK m. 109/1-2).

Adli kontrol tedbirleri, karara göre aşağıdaki yükümlülüklerden birini veya birkaçını içerebilir (CMK m. 109/3):

• Yurt dışına çıkamamak.
• Hâkimin belirlediği yerlere, belirtilen aralıklarla düzenli başvurmak.
• Belirlenen merci veya kişilerin çağrılarına ve iş ya da eğitime ilişkin kontrol tedbirlerine uymak.
• Belirli taşıtları veya bütün taşıtları kullanamamak; gerektiğinde sürücü belgesini teslim etmek.
• Özellikle bağımlılıktan arınmak amacıyla hastaneye yatmak dâhil tedavi veya muayene tedbirlerine uymak.
• Parasal durum dikkate alınarak belirlenen güvence tutarını yatırmak.
• Silah bulunduramamak veya taşıyamamak; gerektiğinde silahları teslim etmek.
• Suç mağdurunun hakları için belirlenen parayı ayni veya kişisel güvenceye bağlamak.
• Aile yükümlülüklerini ve adli kararlarla hükmedilen nafaka ödemelerini yerine getireceğine dair güvence vermek.
• Konutunu terk etmemek.
• Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek.
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek.

Araç kullanma yasağı uygulanırken hâkim veya Cumhuriyet savcısı, mesleki uğraşlar için sürekli ya da geçici araç kullanma izni verebilir (CMK m. 109/5).

Adli Kontrol Kararını Kim Verir, Nasıl Uygulanır?

Soruşturma aşamasında adli kontrol kararını, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi verir. Dava aşamasında ise görevli ve yetkili yargı mercileri adli kontrol hükümlerini uygulayabilir (CMK m. 110/1, 3).

Uygulamada karar kaydedildikten sonra infaz işlemlerinin başlatılması için vaka sorumlusuna gönderilir. Size gönderilen tebligatta tedbirin türü, nasıl ve ne zaman yerine getirileceği, uyulacak kurallar ve ihlalin sonuçları açıklanır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/1).

1. Kararda hakkınızda belirlenen bütün yükümlülükleri kontrol edin.
2. Tebligatta gösterilen başvuru yerini ve zamanını okuyun.
3. Yükümlülükleri belirtilen sürelerde yerine getirin.

İmza için düzenli başvuru, konutu terk etmeme ve belirli yerlere ilişkin bazı tedbirlerin denetiminde elektronik cihazlar da kullanılabilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/5).

Adli Kontrol Süresi ve Sona Ermesi

Adli kontrolün de kanuni üst sınırı vardır; süreler işin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediğine göre değişir (CMK m. 110/A):

İşin türü	Azami süre	Zorunlu hâllerde gerekçeli uzatma
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler	2 yıl	1 yıl
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler	3 yıl	Toplam en çok 3 yıl
TCK’nın İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerindeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar	3 yıl	Toplam en çok 4 yıl

Bu süreler çocuklar için yarı oranında uygulanır (CMK m. 110/A/3).

Adli kontrolün devamının gerekip gerekmediği ise en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir. Bu dört aylık süre, tedbirin kendiliğinden sona ereceği anlamına gelmez; devam incelemesinin aralığıdır (CMK m. 110/4).

Soruşturmada incelemeyi Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yapar. Kovuşturmada, yani dava aşamasında, mahkeme kendiliğinden değerlendirme yapar (CMK m. 110/4).

Yükümlülükler bütünüyle veya kısmen kaldırılabilir, değiştirilebilir ya da bazılarına uymaktan geçici muafiyet tanınabilir (CMK m. 110/2). Siz de kaldırma veya değişiklik talebinde bulunabilirsiniz (CMK m. 111/1).

İmza Yükümlülüğü

İmza yükümlülüğünde başvuracağınız yeri ve başvuru aralıklarını hâkim belirler. İmza günlerini ve saatlerini kendi kararınız ile uygulamaya ilişkin tebligata göre takip etmelisiniz (CMK m. 109/3-b; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 56/1-a, 57/1).

Adli kontrol imzasının ne zaman başlayacağı ve hangi aralıklarla verileceği, size bildirilen uygulama düzeninde açıklanır. İmza yükümlülüğünün kaldırılmasını, değiştirilmesini veya geçici muafiyet verilmesini istemek mümkündür (CMK m. 110/2, 111/1).

Adres Değişikliği ve Geçici İzin

Adli kontrol altında başka bir denetimli serbestlik müdürlüğüne nakil veya geçici izin talebiniz varsa, talep ilgili yargı merciinin değerlendirmesine sunulur. Denetimli serbestlik müdürlüğü talebi Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla gönderir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/7).

Başka müdürlüğe nakil gerektiren bir adres değişikliği istiyorsanız yeni adresinizi ve gerekçenizi önceden, yazılı olarak denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirin. Talep değerlendirilirken yükümlülüklerinizi yerine getirmeye devam etmeniz gerekir; daha önce bildirdiğiniz eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/1-2).

Adli kontrol için izin ve nakil konusunda özel düzenleme bulunduğundan, yönetmelikte diğer yükümlüler için yer alan müdürün beş güne kadar izin verebilmesi kuralını doğrudan kendi durumunuza uygulamayın. Adli kontrol talepleri yargı merciine iletilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 43/5, 7).

Konutunu veya belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme tedbirlerinde de kararda belirlenen sınırlar ve izin düzeni esas alınır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 56/1-ç, d). Adres değişikliği talebinin sonuçlanacağı gün sayısı için bu düzenlemelerde belirli bir süre gösterilmemiştir.

Yükümlülüklerin İhlali

Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında yetkili yargı mercii tutuklama kararı verebilir. Bu imkân, hükmedilebilecek hapis cezasının süresinden bağımsızdır (CMK m. 112/1).

“Bir defa imzaya gitmeyince kesin tutuklanırım” veya “ilk ihlalde yalnızca uyarı verilir” düşüncesiyle hareket etmeyin. Kanun isteyerek yerine getirmemeyi esas alır ve tutuklama kararı verilebileceğini söyler; otomatik tutuklama öngörmez (CMK m. 112/1). Yönetmelik ise ihlal hâlinde dosyanın uyarı yapılmadan Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla ilgili yargı merciine gönderilmesini düzenler (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/2).

İmzaya gidememenize yol açan bir sağlık sorunu varsa olayın tarihini, başvuruya nasıl engel olduğunu ve elinizdeki raporları mazeret açıklamanıza ekleyin. İhlalin mazeretsiz ve kasıtlı olup olmadığına ilişkin değerlendirmede bu açıklamaların dikkate alınmasını isteyin. Bir raporun mutlaka kabul edileceği sonucu çıkarılamaz; düzenleme mazeret ve kasıt üzerinde durur (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/2).

Dosyanın yargı merciine gönderilmesi, mevcut yükümlülükleri durdurmaz. Yeni karar gelinceye kadar adli kontrolün uygulanmasına devam edilir (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/2).

Azami tutukluluk süresi dolduğu için verilen adli kontrolün ihlalinde de tutuklama kararı verilebilir. Bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı aşamaz (CMK m. 112/2).

Adli Kontrol Kararına İtiraz ve İtiraz Süresi

Adli kontrol kararına, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz. İtirazı, inceleyecek üst mercie doğrudan vermek yerine kararı veren mercie sunarsınız (CMK m. 111/2, 268/1).

Dilekçe verebilir veya zabıt kâtibine, tutanağa geçirilmek üzere beyanda bulunabilirsiniz. Kararı veren hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde yetkili inceleme merciine gönderir (CMK m. 268/1-2).

Sık karşılaşılan kararlar için inceleme mercileri şöyledir:

Kararı veren merci	İtirazı inceleyen merci
Sulh ceza hâkimliği	Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi
Sulh ceza hâkimliği işlerini gören asliye ceza hâkimi	Ağır ceza mahkemesi başkanı
Asliye ceza mahkemesi hâkimi	Yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi
Ağır ceza mahkemesi	Aynı yerde numara olarak izleyen daire; son daire için ilk daire. Tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi

Bu ayrım CMK m. 268/3-b, c hükümlerine dayanır. Özellikle sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararlarında, genel sulh ceza itiraz düzeninden farklı olarak asliye ceza hâkimi inceleme yapar.

Adli Kontrolün Kaldırılması, Cezadan Düşer Mi?

Adli kontrolün kaldırılmasını veya yükümlülüklerin değiştirilmesini isteyebilirsiniz. Hâkim ya da mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra talep hakkında beş gün içinde karar verebilir (CMK m. 111/1).

Talebinizi bütün tedbirlerin kaldırılması, belirli bir yükümlülüğün değiştirilmesi veya bazı yükümlülüklerden geçici muafiyet verilmesi şeklinde açıklayabilirsiniz. Kanun bu seçenekleri ayrı ayrı düzenler (CMK m. 110/2). Başvuruda, hangi yükümlülük için ne istediğinizi ve gerekçenizi belirtin.

Adli kontrolde geçen süre, kural olarak cezadan düşülmez. Ancak tedavi veya muayene yükümlülüğü ile konutunu terk etmeme yükümlülüğü bu kuralın istisnalarıdır (CMK m. 109/6).

Yükümlülük	Cezadan düşülme durumu
Düzenli başvuru, yani imza yükümlülüğü	Bu yükümlülük altında geçen süre cezadan düşülmez.
CMK m. 109/3-e kapsamındaki tedavi veya muayene	Cezadan düşülmeme kuralının istisnasıdır.
Konutunu terk etmemek	Bu yükümlülük altında geçen her iki gün, cezadan düşülürken bir gün sayılır.

Konutunu terk etmeme için getirilen iki güne bir gün hesabı, imza yükümlülüğüne uygulanmaz (CMK m. 109/6).

Adli Kontrol Yargıtay Kararları

Adli kontrol geçici bir tedbirdir ve ölçülü olmak zorundadır. Yargıtay, yurt dışına çıkış yasağının uzun süre uygulandığı bir dosyada “Ölçülülük ilkesi, genel bir ilke olup, adli kontrol tedbiri kapsamında yer alan yükümler açısından da geçerli olan bir ilkedir.” demiş; tedbirin ölçüsüz hâle geldiğini belirterek manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/2510, K. 2025/1440, T. 11.02.2025).

Bu sonuç somut olaya aittir; her adli kontrol tazminat doğurmaz. Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat şartları ayrıca düzenlenmiştir (CMK m. 141).

Adli Kontrol İhlali Mazeret Dilekçesi Örneği

İmza yükümlülüğünü yerine getiremediğinizde mazeretinizi, ilgili tarihi ve dayanak belgelerinizi kısa bir dilekçeyle açıklayabilirsiniz. Mazeret ve kasıt, ihlal değerlendirmesinde dikkate alınan unsurlardır; dilekçe vermek mazeretin kabulünü garanti etmez (CMK m. 112/1; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57/2).

[İLGİLİ SULH CEZA HÂKİMLİĞİNE / MAHKEMEYE]

Dosya / Karar No: […]

Şüpheli / Sanık: [Ad soyad]

T.C. Kimlik No: […]

Adres: […]

Varsa Müdafii: [Ad soyad ve adres]

Konu: [Tarih] tarihindeki adli kontrol yükümlülüğüne ilişkin mazeretimin sunulmasıdır.

Açıklamalar:

1. [Tarih ve numara] sayılı kararla hakkımda [yükümlülük] belirlenmiştir.
2. [Tarih ve saat] için belirlenen yükümlülüğü [somut mazereti kısaca açıklayın] nedeniyle yerine getiremedim.
3. Mazeretimi destekleyen [belgeler] ektedir.

Deliller: [Sağlık raporu, başvuru kaydı veya mazeretle ilgili diğer belgeler]

Hukuki Nedenler: CMK m. 112 ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 57.

Talep: Açıkladığım mazeretin ve ekli belgelerin, adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek yerine getirmeme koşulunun değerlendirilmesinde dikkate alınmasını arz ederim.

Tarih: […]

Ad Soyad ve İmza: […]

Ekler: [Belge listesi]

Mahkeme veya hâkimlik adını ve dosya numarasını kendi evrakınıza göre doldurun. Mazeret bölümüne yalnızca “hastaydım” yazmak yerine, ilgili gün ne olduğunu ve yükümlülüğü yerine getirmenize nasıl engel olduğunu açıklayın.

Bu dilekçe, gelecekteki imza günleri için izin talebi yerine kullanılmamalıdır. Gelecekte bir yükümlülüğe geçici olarak uyamayacaksanız muafiyet talebinizi ayrıca belirtin (CMK m. 110/2, 111/1). Hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.