Hırsızlık Suçu ve Cezası: Nitelikli Hırsızlık, Şikâyet ve Etkin Pişmanlık

Hırsızlık suçu, başkasına ait taşınır bir malın, onu elinde bulunduran kişinin rızası olmadan, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alınmasıdır; temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK m. 141). Malın nereden ve nasıl alındığına göre nitelikli hırsızlık hükümleri uygulanabilir ve ceza artabilir. Malı geri vermek ise şartları varsa etkin pişmanlık nedeniyle ceza indirimi sağlar (TCK m. 168). Aşağıda ceza aralıklarını, şikâyet ve uzlaştırmayı, zararın giderilmesinin sonuçlarını, zamanaşımını ve kısa bir şikâyet dilekçesi örneğini bulacaksınız.

Hırsızlık Suçunun Unsurları

Hırsızlık suçunun oluşması için başkasına ait taşınır malın, zilyedinin rızası olmadan ve yarar sağlama amacıyla bulunduğu yerden alınması gerekir (TCK m. 141). Zilyet, malı fiilen elinde bulunduran kişidir.

Kanundaki tanım şu unsurları içerir:

• Başkasına ait taşınır mal: Alınan malın başkasına ait olması gerekir.
• Zilyedin rızasının bulunmaması: Mal, onu elinde bulunduran kişinin rızası olmadan alınmalıdır.
• Bulunduğu yerden alma: Fiil, malın bulunduğu yerden alınmasıdır.
• Yarar sağlama amacı: Kişi, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla hareket etmelidir.

Malın geçici olarak kullanılıp geri verilmek üzere alınması da kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Bu durumda şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir; ancak mal suç işlemek için kullanılmışsa bu hüküm uygulanmaz (TCK m. 146).

Hırsızlık Cezası, Para Cezasına Çevirme ve İnfaz

Temel hırsızlık suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK m. 141). Hükümlünün cezasını nasıl çekeceği ayrıca infaz hükümlerine bağlıdır; denetimli serbestlik de bu aşamada gündeme gelir. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi ise hükmedilen cezanın seçenek yaptırıma uygunluğuna ve kanundaki şartlara bağlıdır; her hırsızlık cezası para cezasına çevrilmez (TCK m. 50).

Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapistir (TCK m. 49/2). Bu ceza; kişinin özellikleri, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sırasında duyduğu pişmanlık ve suçun işleniş özellikleri değerlendirilerek adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK m. 50/1).

Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak şartıyla:

• Otuz gün veya daha az hapis cezası, seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
• Fiili işlerken on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilere verilen bir yıl veya daha az hapis cezası da seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Bu zorunluluk, mutlaka para cezası seçileceği anlamına gelmez; kanun birden fazla seçenek yaptırım öngörür (TCK m. 50/3).

Paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde ya da hukuki ilişkiye dayanan bir alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlıkta ise iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür. Bu hâllerde doğrudan hapis cezası seçilmişse, seçilen hapis cezası sonradan adli para cezasına çevrilemez (TCK m. 144; TCK m. 50/2).

Suç ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmişse, olayın özelliklerine göre cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m. 147).

Seçenek tedbirin gereklerine, savcılığın tebligatına rağmen otuz gün içinde başlanmaması veya başlanıp devam edilmemesi hâlinde infaz hâkimliği, kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verebilir (TCK m. 50/6).

Nitelikli Hırsızlık ve Cezası

Nitelikli hırsızlık, malın bulunduğu yer, niteliği veya alınma biçimi nedeniyle daha ağır ceza öngörülen hırsızlık hâlleridir. Kanunda üç ayrı ceza aralığı bulunur (TCK m. 142).

Nitelikli hâl	Kanundaki hapis cezası
Kamu kurumunda veya ibadete ayrılmış yerde bulunan ya da kamu hizmetine ayrılmış eşya; halkın yararlandığı ulaşım araçlarında ve bunların belli kalkış veya varış yerlerindeki eşya; afet zararlarını önlemek için hazırlanmış eşya; âdeti veya kullanımı gereği açıkta bırakılan eşya	3–7 yıl (TCK m. 142/1)
Malını koruyamayacak durumda olan kişiden yararlanma; elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alma ya da özel beceri kullanma; afet veya sosyal olayların kargaşasından yararlanma; kilide müdahale; bilişim sistemi kullanma; tanınmamak için tedbir alma veya yetkisiz resmî sıfat kullanma; büyükbaş veya küçükbaş hayvan çalma; kilitlenmiş ya da bina veya eklentisinde korunan eşya	5–10 yıl (TCK m. 142/2)
Sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında, bunların nakil, işleme veya depolama tesislerinde işlenen hırsızlık	5–12 yıl (TCK m. 142/3)

Kilit açarak işlenen hâl; haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarın ya da başka bir aletin kullanılmasını ve kilitlenmenin engellenmesini de kapsar (TCK m. 142/2-d).

Gece işlenen hırsızlıkta verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 143). Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alma ya da özel beceriyle işlenen suç, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı işlenmişse ceza ayrıca üçte birine kadar artırılır (TCK m. 142/2).

Enerji hırsızlığının örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesinde ceza yarı oranında artırılır ve ayrıca adli para cezasına hükmolunur. Hırsızlık sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanındaki kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK m. 142/3, 5).

Bir yerin bina eklentisi sayılıp sayılmadığı somut olarak araştırılmalıdır. Yargıtay bir bozma kararında, “evin önündeki garaj olarak belirtilen yerin bina niteliği veya evin eklentisi olup olmadığının belli olmadığı” gerekçesiyle bu niteliğin araştırılmasını istemiştir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2021/5043, K. 2021/16430, T. 11.10.2021).

Çocukların ve Aile Üyelerinin Sorumluluğu

Hırsızlıkta çocuğun ceza sorumluluğu, fiili işlediği tarihteki yaşına göre belirlenir. On sekiz yaşından küçük herkes için aynı sonuç uygulanmaz (TCK m. 31).

Fiil tarihindeki yaş	Hırsızlık bakımından sorumluluk
12 yaşını doldurmamış	Ceza sorumluluğu yoktur ve ceza kovuşturması yapılamaz. Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış	Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterli değilse ceza sorumluluğu yoktur; çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Bu yetenekler varsa ceza yarı oranında indirilir; her fiil için hapis cezası dokuz yılı aşamaz.
15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış	Hırsızlık için verilecek ceza üçte bir oranında indirilir; her fiil için hapis cezası on beş yılı aşamaz.

Aile içindeki hırsızlıkta ise akrabalığın derecesi ve bazı yakınlar bakımından birlikte yaşama şartı sonucu değiştirir (TCK m. 167):

• Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşler arasında; üstsoy, altsoy, bu derecede kayın hısımları, evlat edinen ve evlatlık arasında; aynı konutta yaşayan kardeşler arasında işlenen hırsızlıkta ilgili akrabaya ceza verilmez.
• Haklarında ayrılık kararı verilmiş eşler ve aynı konutta yaşamayan kardeşler arasında işlenen hırsızlıkta şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.
• Aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenen hırsızlıkta da şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir.

Araç ve Cep Telefonu Hırsızlığı

Araç veya cep telefonu hırsızlığında uygulanacak ceza, eşyanın nasıl alındığına ve nerede korunduğuna göre değişir. Kilitlenmiş eşya, bina veya eklentisinde korunan eşya ve elde ya da üstte taşınan eşyanın çekilip alınması için farklı nitelikli hâller düzenlenmiştir (TCK m. 142/2).

Örneğin elde veya üstte taşınan telefonun çekilip alınması ya da özel beceriyle alınması, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası öngören düzenlemede yer alır. Aynı ceza aralığı, herkesin girebileceği yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmiş veya bina ya da eklentisinde korunan eşya için de öngörülür (TCK m. 142/2-b, h).

Araçla ilgili olaylarda kilidin haksız elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da başka bir aletle açılması ve kilitlenmesinin engellenmesi de değerlendirilir (TCK m. 142/2-d).

Malın baştan itibaren geçici kullanılıp geri verilmek üzere alınması ile tamamlanmış hırsızlıktan sonra pişmanlık gösterilerek iade edilmesi farklı düzenlemelere bağlıdır. Geçici kullanıp iade etme amacıyla işlenen kullanma hırsızlığında şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir; mal başka bir suç işlemek için kullanılmışsa bu indirim uygulanmaz (TCK m. 146). Sonradan pişmanlıkla yapılan iade ise etkin pişmanlık şartlarıyla değerlendirilir (TCK m. 168).

İşyerinde Hırsızlık ve Güveni Kötüye Kullanmadan Farkı

İşyerindeki eşyanın alınmasında, hırsızlık ile güveni kötüye kullanma arasındaki ayrımda eşyanın zilyetliğinin kişiye devredilip devredilmediği belirleyicidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, işyeri anahtarı verilen hamalın eşyayı satmasına ilişkin olayda, oy çokluğuyla hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunun oluştuğunu kabul etmiştir.

Kararda bu ayrım şöyle açıklanmıştır: “Güveni kötüye kullanma suçunda ise, suçun oluştuğu an, zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunulduğu veya bu devir olgusunun inkâr edildiği andır.” (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/215, K. 2018/371, T. 25.09.2018).

Bu olayda işyeri anahtarının verilmesi ve eşya üzerindeki zilyetliğin devri birlikte değerlendirilmiştir. Karardaki sonuç, işyerinden eşya alan her çalışan için aynı suçun oluşacağı biçiminde genellenemez.

Şikâyet, Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma

Hırsızlık, kural olarak şikâyete bağlı olmadan soruşturulur; ancak kanunda şikâyet aranan özel hâller bulunur. Şikâyete bağlılık ile uzlaştırma aynı şey değildir: temel hırsızlık suçu, şikâyet şartı aranmamasına rağmen uzlaştırma kapsamındadır (TCK m. 141; CMK m. 253/1-b).

Şikâyet aranan başlıca hâller şunlardır:

• Paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde işlenen hırsızlık (TCK m. 144/1-a).
• Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlık (TCK m. 144/1-b).
• Geçici kullanıp iade etme amacıyla işlenen kullanma hırsızlığı; malın suç işlemek için kullanıldığı hâl bu düzenlemenin dışındadır (TCK m. 146).
• Kanunda sayılan bazı akrabalar arasında işlenen ve yarı oranında ceza indirimi öngörülen hâller (TCK m. 167/2).

Şikâyete bağlı hâller de uzlaştırma kapsamına girer. Nitelikli hırsızlık (TCK m. 142) ise CMK m. 253’teki listede sayılmamıştır; ayrıca şikâyete bağlı bir hâl yoksa uzlaştırma yapılmaz (CMK m. 253/1).

Uzlaştırma kapsamındaki suç, aynı mağdura karşı uzlaştırma dışında kalan başka bir suçla birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Birlikte işlenen diğer suç önödeme kapsamındaysa, uzlaştırmaya tabi suç yönünden uzlaşma hükümleri uygulanabilir (CMK m. 253/3).

İhbar veya şikâyetinizi Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapabilirsiniz (CMK m. 158/1, 5). Şikâyete bağlı hâllerde süre, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır (TCK m. 73/1-2). Başvurunuz için suç duyurusu dilekçesi sayfasından da yararlanabilirsiniz.

Hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçu da işlenmişse, bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması için şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4).

Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi

Hırsızlık tamamlandıktan sonra kişinin bizzat pişmanlık göstererek zararı tamamen gidermesi, şartları varsa etkin pişmanlık indirimi sağlar. İndirim sınırı, zararın ne zaman giderildiğine göre değişir (TCK m. 168).

Zararın giderildiği aşama	Etkin pişmanlık indirimi
Kovuşturma başlamadan önce	Verilecek cezanın üçte ikisine kadarı
Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce	Verilecek cezanın yarısına kadarı

Zarar, malın aynen geri verilmesi veya tazmin edilmesiyle tamamen giderilebilir. Düzenleme, şartları sağlayan failin yanında azmettiren ve yardım eden için de geçerlidir (TCK m. 168/1).

Kısmi iade veya kısmi ödeme varsa mağdurun rızası da gerekir (TCK m. 168/4). İndirim oranları üst sınırdır; malı geri vermek, tabloda gösterilen en yüksek indirimin mutlaka uygulanacağı anlamına gelmez.

Etkin pişmanlık, nitelikli hırsızlık bakımından da değerlendirilir; düzenleme hırsızlık suçunu kapsar (TCK m. 168/1). Buradaki sonuç ceza indirimidir. Uzlaştırmada ise anlaşmanın gereklerinin yerine getirilmesi, soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına veya mahkemede davanın düşmesine karar verilmesini sağlayabilir (CMK m. 253/19; CMK m. 254/2).

Kamu Davası, Görevli Mahkeme ve Yargılama Süresi

Hırsızlık davasına kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar; kanundaki üst sınırı on iki yıl olan TCK m. 142/3’teki enerji hırsızlığı ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer (5235 sayılı Kanun m. 11, 12). Yargıtay, enerji hırsızlığı dosyasında “maddede öngörülen hapis cezasının üst sınırı itibariyle davaya bakma görevinin” ağır ceza mahkemesine ait olduğu gözetilmeden hüküm kurulmasını bozma nedeni yapmıştır (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/28135, K. 2022/9963, T. 23.05.2022). Gece işlenme gibi ağırlaştırıcı nedenler görevi değiştirmez; örneğin TCK m. 142/2’deki hırsızlık gece işlense de dava asliye cezada görülür (5235 sayılı Kanun m. 14). Sanık çocuksa dava çocuk mahkemesinde veya çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür (5395 sayılı Kanun m. 26). Soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılan ihbar ya da şikâyetle başlayabilir (CMK m. 158).

Hırsızlık davasının ne kadar süreceği için kesin bir ay veya yıl söylemek mümkün değildir. Dosyadaki delillerin toplanması ve incelenmesi gibi işlemler yargılama süresini etkileyebilir.

Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun anlaşılması hâlinde dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma gerçekleşir ve sanık üstlendiği yükümlülüğü bir defada yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m. 254).

Yükümlülüğün yerine getirilmesi ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik gösteriyorsa durma kararı verilir. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse yargılama kaldığı yerden devam eder (CMK m. 254/2).

Hırsızlık Suçunda Zamanaşımı

Temel hırsızlık suçunda yetişkinler için dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Nitelikli hâllerin kanundaki ceza üst sınırları dikkate alındığında ise süre değişir (TCK m. 66/1, 3, 4).

Aşağıdaki süreler, başka bir ceza artırımı hesaba katılmadan ilgili düzenlemenin ceza üst sınırına göre gösterilmiştir:

Suçun düzenlendiği hüküm	Ceza aralığı	Yetişkinler için dava zamanaşımı
Temel hırsızlık, TCK m. 141	1–3 yıl	8 yıl
Nitelikli hırsızlık, TCK m. 142/1	3–7 yıl	15 yıl
Nitelikli hırsızlık, TCK m. 142/2	5–10 yıl	15 yıl
Enerjiye ilişkin nitelikli hâl, TCK m. 142/3	5–12 yıl	15 yıl

Zamanaşımı belirlenirken dosyadaki delillere göre daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâller ve kanundaki ceza üst sınırı esas alınır. Bu nedenle tablodaki süre, suçun diğer artırımlarla birlikte değerlendirilmesinin yerini tutmaz (TCK m. 66/3, 4).

Fiili işlerken on iki yaşını doldurmuş, on beş yaşını doldurmamış çocuklar için ilgili sürenin yarısı; on beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar için üçte ikisi uygulanır (TCK m. 66/2).

Tamamlanmış suçta süre suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden başlar. Zincirleme suçta son suçun işlendiği gün esas alınır (TCK m. 66/6).

Takvim hesabında sürenin işlemediği dönemler de dikkate alınır. Örneğin ilk uzlaşma teklifinden, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kalmasına ve en geç uzlaştırmacının raporunu büroya vermesine kadar dava zamanaşımı işlemez (CMK m. 253/21). Mahkemenin uzlaşma yükümlülüğünün yerine getirilmesini beklemek için verdiği durma kararı sırasında da süre işlemez (CMK m. 254/2).

Kanundaki zamanaşımı şartları gerçekleştiğinde kamu davası düşer (TCK m. 66/1).

Avukatlık Ücreti

Hırsızlık dosyasında avukatlık ücreti, üstlenilen işin soruşturma takibi, dava takibi veya yalnız dilekçe yazımı olmasına göre ayrı değerlendirilir. 4 Kasım 2025 tarihli AAÜT kapsamında başlıca kalemler şöyledir:

Üstlenilen iş	Asgari avukatlık ücreti
Dilekçe yazılması	6.000 TL
Ceza soruşturma evresinde iş takibi	11.000 TL
Asliye mahkemesinde dava takibi	45.000 TL

Bunlar AAÜT’deki asgari tutarlardır; her dosya için toplam ücret veya bu işlerin birlikte üstlenildiği bir paket bedeli göstermez. Ücretin hangi işlemleri kapsadığı avukatla yapılacak anlaşmada açıklığa kavuşturulmalıdır. Yeni tarife yayımlandığında tutarlar güncellenir.

Hırsızlık Şikâyet Dilekçesi Örneği

Hırsızlık ihbar veya şikâyeti için Cumhuriyet başsavcılığına yazılı dilekçe verebilir, kollukta sözlü beyanınızı tutanağa geçirtebilirsiniz (CMK m. 158/1, 5). Aşağıdaki kısa çerçeveyi olayınıza göre doldurabilirsiniz.

[…] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

ŞİKÂYETÇİ: [Ad soyad, T.C. kimlik numarası, adres]

ŞÜPHELİ: [Biliniyorsa ad soyad ve diğer bilgiler; bilinmiyorsa “Kimliği henüz bilinmiyor”]

KONU: [Tarih ve yerde gerçekleşen eşyanın alınması olayı] hakkında şikâyetimdir.

AÇIKLAMALAR:

[Olayın tarihi, saati ve yeri; alınan eşyanın tanımı; olayın nasıl gerçekleştiği ve nasıl öğrenildiği.]

[Biliniyorsa şüpheliyle ilgili bilgiler ve olayla bağlantısı.]

DELİLLER: [Varsa kamera kaydı ve bulunduğu yer, tanıkların bilgileri, eşyanın fatura veya seri numarası, fotoğraflar ve diğer belgeler.]

HUKUKİ NEDENLER: TCK m. 141 ve olayın niteliğine göre ilgili hükümler; CMK m. 158.

SONUÇ VE TALEP: [Açıklanan olayın araştırılmasını, delillerin toplanmasını ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep ederim.]

EKLER: [Sunulan belgeler]

TARİH: […]

ŞİKÂYETÇİ: [Ad soyad]

İMZA: […]

Aldatmayla alınan malda suç dolandırıcılık olabilir; olay anlatımında hangi eşyanın, nereden ve ne zaman alındığını somut biçimde yazın. CMK m. 158/6 uyarınca soyut ve genel nitelikteki ihbar veya şikâyetler hakkında soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı verilebilir.

Varsa kamera kayıtlarının bulunduğu yeri, tanıkların bildiğiniz iletişim bilgilerini ve eşyayı ayırt eden bilgileri belirtin. Olayın anlatımı ve şikâyete bağlı özel hâllerin değerlendirilmesinde hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.