Aile Konutu Şerhi: Nedir, Nasıl Konulur, Satışa Engel mi, Nasıl Kaldırılır?

Aile konutu şerhi, eşlerin aile yaşamına ayırdığı evin aile konutu olduğunu tapu kütüğünde gösteren kayıttır; tapuda malik olmayan eş bu şerhi tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m. 194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m. 17/2). Aile konutunun diğer eşin açık rızası olmadan devredilmesine veya üzerindeki hakların sınırlanmasına ilişkin koruma kanundan doğar (TMK m. 194/1). Şerh, malik eşin borcu nedeniyle evin haczedilmesini ve icradan satılmasını tek başına önlemez. Aşağıda tapu başvurusunu, gerekli belgeleri, satış ve ipotekte eşin rızasını ve şerhin tapudan ya da mahkeme kararıyla kaldırılmasını bulacaksınız.

Aile konutu sayılan ev ve tapudaki şerh

Aile konutu, eşlerin aile yaşamına ayırdığı konuttur. Aile konutu şerhi ise bu niteliğin tapu kütüğüne kaydedilmesidir (TMK m. 194; Tapu Sicili Tüzüğü m. 17/2).

Şerh konulmamış olması, konutun aile konutu olmadığı anlamına gelmez. Yargıtay bir kararında, tapuya şerh verilmemiş olsa bile konutun aile konutu niteliğini taşıyabileceğini ve korumanın şerhe bağlı olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/7674, K. 2026/5344, T. 11.05.2026).

Kiralık ev de aile konutu olabilir. Diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuna ilişkin kira sözleşmesi feshedilemez. Kira sözleşmesinde taraf değilseniz, kiraya verene bildirim yaparak sözleşmenin tarafı hâline gelebilirsiniz; bu durumda sözleşmeden doğan borçlardan eşinizle birlikte müteselsilen, yani her biriniz borcun tamamından sorumlu olursunuz (TMK m. 194/1 ve 4).

Ancak bu bildirimin daha önce verilmiş bir tahliye taahhüdüne etkisi sınırlıdır. Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri arasındaki içtihat uyuşmazlığını giderdiği kararında, kiracı olmayan eşin sonradan yaptığı bildirimin, kiracı eşin bildirimden önce verdiği yazılı tahliye taahhütnamesinin geçerliliğini etkilemediğini kabul etmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/3374, K. 2025/4997, T. 20.10.2025).

Aile konutu şerhi nasıl konulur?

Tapuda malik olmayan eş, aile konutu şerhini tapu müdürlüğünden isteyebilir; başvuru için önce mahkeme kararı alınması gerekmez (TMK m. 194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m. 17/2).

Başvuruyu şu sırayla hazırlayabilirsiniz:

1. Gerekli belgeleri hazırlayın. Tapu Sicili Tüzüğü, aile konutu şerhi için merkezi nüfus idaresi sisteminden veya nüfus müdürlüğünden alınan yerleşim yeri belgesi ile medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneğini arar (Tapu Sicili Tüzüğü m. 49/1-c).
2. Tapu müdürlüğüne şerh talebinizi iletin. Talebiniz, aile konutu olarak ayrılmış taşınmazın tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesidir (TMK m. 194/3).
3. Talep karşılanmazsa başvurunun sonucunu belgeleyin. Mahkemeye başvurmanız gerekirse, tapu müdürlüğünün talebi hukuken veya fiilen yerine getirmediğini belgelemeniz gerekir.

Bu belgenin neden gerektiğini bir sonraki bölümde anlattık.

Mahkemeden ve boşanma davasında şerh talebi

Şerh için önce tapu müdürlüğüne başvurulur. Tapu müdürlüğünün talebi hukuken veya fiilen yerine getirmediği belgelenirse mahkemeden şerh talebi gündeme gelir.

Yargıtay bir bozma kararında, tapu müdürlüğünün talebi yerine getirmediği belgelenmeden doğrudan şerh davası açılmasında hukuki yarar bulunmadığını, çünkü aynı sonucun tapu başvurusuyla elde edilebileceğini belirtmiştir. Hukuki yarar, talebinizin mahkeme yoluyla karşılanmasına ihtiyaç bulunmasıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/6858, K. 2017/12403, T. 08.11.2017).

Boşanma davası sırasında şerh istemeyi düşünüyorsanız da tapu başvurunuzu ve sonucunu bu çerçevede değerlendirin. Boşanma sürecinin diğer adımları için boşanma davası rehberine bakabilirsiniz.

Şerh satışa engel mi? Eşin rızası olmadan satış ve ipotek

Aile konutunun satılması veya ipotekle üzerindeki hakların sınırlanması için diğer eşin açık rızası aranır (TMK m. 194/1). Şerh, konutun hiçbir koşulda satılamayacağı anlamına gelmez; belirleyici olan kanundaki rıza şartıdır.

Bu koruma yalnızca şerhli evler için geçerli değildir. Yargıtay bir kararında, aile konutuna ilişkin sınırlamanın şerh konulduğu için doğmadığını, zaten kanundan kaynaklandığını açıklamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/10803, K. 2022/1315, T. 15.02.2022).

Rıza alınamıyorsa hâkimin müdahalesi istenebilir. Kanun, rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eşe bu imkânı tanır (TMK m. 194/2). Bu başvuru imkânı, satış ya da ipotek talebinin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

Aile konutunun haczi ve icradan satışı

Aile konutu şerhi bulunan ev de malik eşin borcu nedeniyle haczedilip icradan satılabilir. Şerh, alacaklının haciz ve icra yoluyla satışına tek başına engel değildir.

Yargıtay bir kararında, aile konutu korumasının malik eşin borcu nedeniyle yürütülen icra takibinde haciz ve satışı engellemediğini belirtmiştir. Aynı kararda, şerh sahibi eşin bu şerhe dayanarak evin haczedilemeyeceği iddiasıyla şikâyette bulunamayacağı kabul edilmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/172, K. 2024/2030, T. 04.03.2024).

Ayrı bir koruma: haline münasip ev. Şerhten bağımsız olarak, borçlunun haline münasip evi haczedilemez (İİK m. 82). Ancak evin değeri fazlaysa ev haczedilip satılabilir; bedelinden borçlunun ihtiyacını karşılayacak, haline münasip bir kısmı ona bırakılır (İİK m. 82). Bu itirazın şartları ve süresi dosyaya göre değiştiğinden, hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Eşin kendi yapacağı satışta aranan açık rıza şartı, alacaklının icra yoluyla yaptırdığı satışı engellemez; şerh de bunu tek başına değiştirmez.

Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?

Tapu müdürlüğüne başvuruyla konulan şerh için çoğu zaman dava gerekmez. Şerh, lehine konulan eşin istemiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir. Boşanma kesinleşip şerh hukuki değerini kaybettiyse malik eş de kesinleşmiş boşanma kararıyla tapu müdürlüğünden terkini isteyebilir; müdürlük terkin ederse, ilgili kişi işlemin kendisine tebliğinden itibaren otuz gün içinde terkine karşı dava açabilir (Tapu Sicili Tüzüğü m. 69/1, 69/4).

Mahkeme kararıyla konulan aile konutu şerhinin boşanmadan sonra kaldırılması için dava açılabilir. Böyle bir talep, yalnızca evliliğin sona erdiği gerekçesiyle hukuki yarar yokluğundan reddedilemez.

Yargıtay bir bozma kararında, mahkeme kararıyla konulan şerhin kaldırılması davasını incelemiştir. Bölge adliye mahkemesinin, evlilik boşanmayla sona erdiği ve taşınmaz aile konutu niteliğinden çıktığı için hukuki yarar bulunmadığı yönündeki ret kararını hatalı bulmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2019/1350, K. 2019/3311, T. 25.03.2019).

Mahkeme kararıyla konulan şerh için kısa kaldırma dilekçesi çerçevesi

Aşağıdaki örnek, bu duruma ilişkin kısa bir talep çerçevesidir. Başvuracağınız mahkeme, taraf bilgileri, kararlar ve açıklamalar somut durumunuza göre tamamlanmalıdır.

[İlgili mahkemeye]

Davacı: [Ad, soyad ve adres]

Davalı: [Ad, soyad ve adres]

Konu: Mahkeme kararıyla konulan aile konutu şerhinin kaldırılması talebi.

Açıklamalar: [İl, ilçe, mahalle, ada, parsel ve varsa bağımsız bölüm bilgileri] ile kayıtlı taşınmaza, [mahkeme adı, karar tarihi, esas ve karar numarası] uyarınca aile konutu şerhi konulmuştur. Evliliğimiz, [boşanma kararını veren mahkeme ve karar bilgileri] ile boşanmayla sona ermiştir. Şerhin kaldırılmasını gerektiren somut durum: [Kısa açıklama].

Deliller ve ekler: [Şerhe ilişkin mahkeme kararı, boşanma kararı, şerhi gösteren tapu kaydı ve somut talebi destekleyen belgeler].

Sonuç ve talep: Belirtilen taşınmaz üzerindeki, mahkeme kararıyla konulan aile konutu şerhinin kaldırılmasına karar verilmesini isterim.

Tarih — Ad, soyad — İmza

Bu örnek mahkeme kararıyla konulan şerhe ilişkindir. Şerhin kaldırılması ile boşanmada malların nasıl paylaşılacağı ayrı konulardır; paylaşım için boşanmada mal paylaşımı rehberine bakabilirsiniz.