Çocuğun Soyadı: Evlilik Dışı Çocuk, Boşanma ve Soyadı Değişikliği Davası

Çocuğun soyadı, anne ve baba evliyse ailenin soyadıdır; soyadı değişikliği ise haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenir (TMK m. 321; TMK m. 27). Evlilik dışı doğan ve babasıyla soybağı kurulmamış çocuk annesinin hanesine yazılır ve annesinin soyadını taşır; tanıma ya da babalık hükmüyle soybağı kurulursa babasının soyadına geçer. Velayet sahibi annenin çocuğa kendi soyadını verme talebinde, yalnız velayetin kendisinde olması yeterli değildir; çocuğun üstün yararı değerlendirilir. Aşağıda soyadına ilişkin düzenlemeyi, boşanmadan sonra çocuğun annenin soyadını kullanma talebinin şartlarını ve kısa bir dilekçe çerçevesini bulacaksınız.

Çocuk hangi soyadını alır: evlilik içi ve evlilik dışı doğum

Anne ve baba evliyse çocuk ailenin soyadını taşır (TMK m. 321).

Evlilik dışı çocuk için maddede daha önce bulunan “evli değilse ananın” ibaresi iptal edilmiştir. Maddenin dipnotuna göre bu iptal, Anayasa Mahkemesinin 2 Temmuz 2009 tarihli kararına dayanır (TMK m. 321).

Bu yüzden “evlilik dışı doğan çocuk her durumda annenin soyadını alır” denemez; iptal edilen ibare buna dayanak olamaz. Kural bugün nüfus kayıt düzeninden çıkar: babasıyla soybağı kurulmamış çocuk annesinin hanesine yazılır ve annesinin soyadını taşır. Nüfus kaydında kadınların evlilik dışı doğan çocukları annenin aile sıra numarası altında yazılır; soyadı mahkeme kararıyla düzeltilen kadının ergin olmayan evlilik dışı çocuklarının soyadı da düzeltilir (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m. 9/2, m. 34). Annenin önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıması hâlinde çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m. 321).

Baba ile soybağı sonradan kurulursa, tanınan ya da babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuk nüfusta babasının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir (5490 sayılı Kanun m. 28/4).

Boşanma çocuğun soyadını değiştirir mi?

Boşanmada velayetin anneye verilmesi, çocuğun annenin soyadını taşıması için tek başına yeterli değildir. Velayet sahibi annenin soyadı değişikliği talebinde çocuğun üstün yararı değerlendirilir; karar örneklerini bir sonraki bölümde bulacaksınız.

Velayetin kimde olacağı ayrı bir konudur: velayet ve velayet davası. Annenin boşanma sonrasında kendi soyadına ilişkin seçenekleri için ise boşanma sonrası soyadı sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuğun soyadı nasıl değiştirilir?

Çocuğun soyadının değiştirilmesi, haklı sebepler gösterilerek hâkimden istenir (TMK m. 27). Velayet sahibi annenin kendi soyadını çocuğa verme talebinde, değişikliğin çocuğun üstün yararına olup olmadığı da değerlendirilir.

Üstün yarar ölçütünde, soyadı değişikliğinin çocuğa ne yarar sağlayacağına bakılır. Talebinizi yalnız “velayet bende” gerekçesine dayandırmanız yetmez. Yargıtay bir kararında, annenin hiçbir gerekçe göstermeden, sırf velayetin kendisinde olduğunu ileri sürerek çocuğa kendi bekârlık soyadının verilmesini isteyemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/3176, K. 2021/5031, T. 16.06.2021). Aynı olayda babanın ilgisizliği ve resmî işlemlerde yaşanan zorluklar, çocuğun üstün yararı bakımından yeterli görülmüştür. Bu gerekçeler her dosyada aynı sonucu doğurmayabilir.

Çocuğun görüşü de değerlendirmeye katılmalıdır. Yargıtay, annenin soyadını kullanma talebine ilişkin bir kararında, konuyu anlayıp görüş bildirebilecek yaştaki çocuğun görüşünü de içeren sosyal inceleme raporu alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/1822, K. 2025/7714, T. 23.09.2025). Sosyal inceleme raporu, çocuğun ve ailesinin durumunu bir uzmanın incelediği rapordur; mahkeme bu raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir ve çocuğun üstün yararına göre karar verir.

Talebinizi hazırlarken şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. İstenen değişikliği açıkça yazın. Çocuğun mevcut soyadını ve kullanmasını istediğiniz yeni soyadını belirtin.
2. Somut gerekçeleri açıklayın. Soyadı değişikliğinin çocuğa nasıl yarar sağlayacağını, yaşanan olaylarla anlatın. Karar örneğindeki olayları kendi dosyanızda yaşanmış gibi yazmayın.
3. Gerekçelerinizi destekleyen delilleri gösterin. Dilekçede anlattığınız olaylarla hangi belge veya tanıkların ilgili olduğunu belirtin.
4. Talebi dilekçeyle mahkemeye sunun. Değişikliğe hâkim karar verir; karar verilirse değişiklik nüfus siciline kaydedilir (TMK m. 27).

Soyadı değişikliğiyle kişisel durum değişmez (TMK m. 27). Değişiklikten zarar gören kişi ise bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir (TMK m. 27).

Soyadı değişikliği dava dilekçesi örneği

Dilekçede hangi soyadının istendiği, değişikliğin haklı sebepleri ve çocuğun üstün yararına ilişkin somut olaylar açıklanmalıdır. Aşağıdaki metin, çocuğun annenin bekârlık soyadını kullanması talebi için kısa bir çerçevedir; mahkeme, taraf ve temsil bilgileri dosyanıza göre tamamlanmalıdır.

[YETKİLİ YER] AİLE MAHKEMESİNE

DAVACI: [Dosyaya uygun taraf sıfatıyla ad, soyad, kimlik ve adres bilgileri]

YASAL TEMSİLCİ: [Dosyaya göre gerekli temsil bilgileri]

DAVALI: [Dosyaya göre davalı bilgileri ve adresi]

KONU: [Çocuğun adı ve mevcut soyadı] soyadının [istenen soyadı] olarak değiştirilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. [Çocuğun kimlik bilgileri, mevcut soyadı ve velayete ilişkin durum.]
2. [Soyadı değişikliği istemenize yol açan somut olaylar.]
3. [İstenen değişikliğin çocuğun üstün yararına nasıl hizmet edeceği.]

HUKUKİ NEDENLER: TMK m. 27 ve somut uyuşmazlığa uygulanacak diğer hükümler.

DELİLLER: [İlgili kayıt ve belgeler, varsa velayete ilişkin mahkeme kararı, tanık bilgileri ve olayları destekleyen diğer deliller.]

SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle [çocuğun adı ve mevcut soyadı] soyadının [istenen soyadı] olarak değiştirilmesine karar verilmesini talep ederim.

[Tarih]

[İmza]

Doldururken çocuğun yaşadığı olayları ve değişiklikten beklenen yararı kendi durumunuza göre yazın. Özellikle mahkeme, taraf sıfatı ve temsil bilgilerinde hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.