Evlilikte Mal Rejimi ve Evlilik Sözleşmesi: Türleri, Seçimi ve Örnek

Evlilik sözleşmesi, kanundaki adıyla mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilikte edindikleri malların kime ait olacağını ve evlilik bitince nasıl paylaşılacağını belirlemek için noterde yaptıkları sözleşmedir. Sözleşme yapmayan eşler kendiliğinden yasal rejime, yani edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir; sözleşmeyle kanundaki diğer rejimlerden biri seçilebilir (TMK m. 202). Sözleşme evlenmeden önce de sonra da yapılabilir (TMK m. 203).

Türk hukukunda mal rejimi türleri

Mal rejimi, eşlerin evlilikteki mallarının kime ait olacağını, kimin yöneteceğini ve evlilik bitince nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallardır. Türk Medeni Kanunu dört rejim tanır: yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma ile sözleşmeyle seçilebilen mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı.

Rejim	Nasıl uygulanır?	Evlilik bitince
Edinilmiş mallara katılma	Sözleşme yoksa kendiliğinden (TMK m. 202)	Her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısını alacak olarak ister; kişisel mallar hesaba girmez (TMK m. 231, 236)
Mal ayrılığı	Sözleşmeyle ya da hâkim kararıyla (TMK m. 205, 206)	Katılma alacağı doğmaz, her eş kendi malvarlığını korur (TMK m. 242); katkıdan doğan alacaklar ayrıdır
Paylaşmalı mal ayrılığı	Sözleşmeyle	Ailenin ortak kullanımına ayrılan mallar ve ailenin geleceği için yapılan yatırımlar eşit paylaşılır (TMK m. 250)
Mal ortaklığı	Sözleşmeyle	Kişisel mallar ayrıldıktan sonra ortaklık malları kural olarak yarı yarıya paylaşılır (TMK m. 277)

Noterde sözleşme yapmadıysanız, evlenme başvurusunda yazılı olarak başka bir rejim seçmediyseniz ve mahkeme mal ayrılığına karar vermediyse, yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma geçerlidir (TMK m. 202, 205).

Yasal mal rejimi: edinilmiş mallara katılma

Yasal mal rejimi, eşler sözleşmeyle başka bir rejim seçmedikçe kendiliğinden uygulanan edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m. 202). Rejim, eşlerin edinilmiş malları ile kişisel mallarını kapsar (TMK m. 218).

Rejim sona erince her eş kişisel mallarını alır. Edinilmiş mallardan bu mallara ilişkin borçlar düşülünce kalan tutara artık değer denir (TMK m. 231); her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir ve alacaklar takas edilir (TMK m. 236/1). Yargıtay’ın deyişiyle bu hak ayni değil, kişisel bir alacak hakkıdır; diğer eş, ayrık durumlar dışında malın mülkiyetinde pay isteyemez (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/626, K. 2024/6099, T. 19.09.2024). Zina ya da hayata kast sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını azaltabilir ya da kaldırabilir (TMK m. 236/2). Hesabın nasıl yapıldığı boşanmada mal paylaşımı, alacak türleri katılma alacağı ve değer artış payı sayfalarında.

2002’den önce evlenenler: Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girdi (TMK m. 1029). Daha önce evlenen eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayıldı (4722 sayılı Kanun m. 10). Yargıtay, 1999’da evlenip 2012’de mal ayrılığı sözleşmesi yapan eşlerde dönemleri şöyle ayırmıştır: evlilikten 1 Ocak 2002’ye kadar eski kanunun rejimi olan mal ayrılığı, sonra edinilmiş mallara katılma, sözleşme tarihinden itibaren de seçilen rejim (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/10455, K. 2025/12022, T. 25.12.2025). Bu yüzden malın hangi dönemde edinildiği önemlidir: 2002 öncesine ait katkı için katkı payı alacağı, sonrası için değer artış payı ya da artık değere katılma alacağı doğabilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/4344, K. 2022/9790, T. 30.11.2022). Katkı payı alacağı için eşin, diğerinin malına para ya da parayla ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkıda bulunmuş olması gerekir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/17903, K. 2018/19246, T. 26.11.2018). Ayrıntı: katkı payı alacağı.

Edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı

Edinilmiş mal, her eşin mal rejimi devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219/1). Kişisel mal ise evlilikten önce sahip olunan, miras ya da bağış gibi karşılıksız kazanılan ve kanunun ya da sözleşmenin kişisel saydığı mallardır (TMK m. 220, 221). Bu ayrım yasal rejimde (edinilmiş mallara katılma) şöyledir:

Edinilmiş mal (TMK m. 219/2)	Kişisel mal (TMK m. 220)
Çalışmanın karşılığı (maaş, ücret, kazanç)	Yalnız bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşya
Sosyal güvenlik ya da sosyal yardım kurumlarının ödemeleri	Rejim başladığında sahip olunan mallar
Çalışma gücü kaybı için ödenen tazminatlar	Miras ya da bağış gibi karşılıksız kazanılan mallar
Kişisel malların gelirleri (örneğin evlilik öncesi evin kirası)	Manevi tazminat alacakları
Edinilmiş malların yerine geçen değerler	Kişisel malların yerine geçen değerler

Eşler evlilik sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin (örneğin kiranın) edinilmiş mallara girmeyeceğini kararlaştırabilir (TMK m. 221/2). Mal ayrılığı rejiminde bu sınıflandırma aynı şekilde uygulanmaz.

Evlilik içinde alınan mallar: Bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş bunu ispatlar; kime ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları, aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Yargıtay da kişisel malları kanundaki gibi sayar ve bu karineyi uygular (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/6511, K. 2025/1444, T. 13.02.2025). Bu yüzden evliliğe getirdiğiniz ya da miras kalan bir malın kaynağını gösteren belgeleri (tapu, banka kaydı, veraset ilamı gibi) saklamanız ispatı kolaylaştırır.

Mal ayrılığı rejimi

Mal ayrılığında her eş, kendi malvarlığını yasal sınırlar içinde yönetir, ondan yararlanır ve üzerinde tasarruf eder (TMK m. 242). Bu rejimde yasal rejimdeki gibi bir katılma alacağı doğmaz. Kime ait olduğu ispatlanamayan mal paylı mülkiyette sayılır (TMK m. 243, 245) ve her eş kendi borçlarından sorumludur (TMK m. 246); ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan işlemlerde ise eşler birlikte sorumlu olabilir (TMK m. 188, 189; aşağıda).

Evlilik öncesi mallarınızı korumak için mal ayrılığı şart değildir. Yasal rejimde de evlilik öncesi mallarınız ve miras kalan mallar kişisel malınızdır ve katılma alacağının hesabına girmez (TMK m. 220). Mal ayrılığının asıl farkı, evlilikte çalışarak edinilen mallar için de katılma alacağının bulunmamasıdır. Bir eşin diğerine ait bir malın edinilmesine katkısından doğabilecek alacaklar ayrı bir konudur: katkı payı ve değer artış payı.

Mal ayrılığı rejimine üç yoldan geçilir:

1. Evlilik sözleşmesiyle, noterde (TMK m. 205/1). Örneği aşağıda.
2. Evlenme başvurusunda, seçilen rejimin yazılı olarak bildirilmesiyle (TMK m. 205/1).
3. Hâkim kararıyla: Haklı sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemiyle mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Diğer eşin malvarlığının borca batık olması ya da malvarlığı, geliri ve borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması kanunda sayılan haklı sebeplerdendir (TMK m. 206).

Paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı

Paylaşmalı mal ayrılığında her eş kendi malvarlığını yönetir (TMK m. 244); ancak rejim kurulduktan sonra edinilip ailenin ortak kullanımına ayrılan mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvenceye alan yatırımlar, rejim sona erince eşit paylaşılır. Miras kalan mallar ve manevi tazminat alacakları bu paylaşmaya girmez (TMK m. 250).

Mal ortaklığında eşlerin malları ortaklık malları ve kişisel mallar olarak ikiye ayrılır (TMK m. 256). Ortaklığın kapsamı sözleşmeyle belirlenir: kişisel mal sayılanlar dışındaki bütün mallar (TMK m. 257) ya da yalnız edinilmiş mallar (TMK m. 258) ortak olabilir. Boşanmada her eş yasal rejimde kişisel malı sayılacak olanları geri alır, kalan ortaklık malları yarı yarıya paylaşılır (TMK m. 277).

Evlilik sözleşmesiyle neler düzenlenebilir?

Evlilik sözleşmesiyle eşler kanundaki mal rejimlerinden birini seçebilir, rejimi kaldırabilir ya da değiştirebilir; ancak yalnız kanunda yazılı sınırlar içinde (TMK m. 203).

Konu	Örnek düzenleme	Dayanak
Rejim seçimi	Yasal rejim yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı	TMK m. 202/2
Meslek ve işletme malları	Bir eşin işletmesinden ya da mesleğinden doğan değerlerin kişisel mal sayılması	TMK m. 221/1
Kişisel malların gelirleri	Kira gibi gelirlerin edinilmiş mallara girmemesi	TMK m. 221/2
Artık değere katılma	Yarı yarıya yerine başka bir esas	TMK m. 237, 238
Mal ortaklığı	Ortaklığın türü; ölümde ya da boşanmada farklı paylaşma oranı	TMK m. 257-259, 276, 277

İki sınıra dikkat edin. Artık değere katılmayı ya da mal ortaklığındaki oranı değiştiren anlaşma, boşanmada ancak sözleşmede bunun açıkça öngörülmesi hâlinde geçerlidir (TMK m. 238, 277). Bu anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının saklı paylarını da zedeleyemez (TMK m. 237/2).

Kanun evlilik sözleşmesini bir mal rejimi sözleşmesi olarak düzenler; nafaka, velayet ya da “aldatma hâlinde tazminat” gibi konular bu hükümlerde sözleşmenin konuları arasında sayılmamıştır. Böyle bir madde düşünüyorsanız geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir; hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Evlilik sözleşmesi ne zaman, nerede ve nasıl yapılır?

Evlilik sözleşmesi evlenmeden önce de evlendikten sonra da yapılabilir (TMK m. 203) ve noterde, düzenleme ya da onaylama şeklinde yapılır; sözleşmeyi taraflar ve gerektiğinde yasal temsilcileri imzalar (TMK m. 205). Küçükler ve kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m. 204).

Düzenleme ve onaylama: Düzenleme şeklinde sözleşme metnini noter düzenler; onaylama şeklinde metni siz ya da avukatınız hazırlar, noter imzaları onaylar (Noterlik Kanunu m. 60). Eşlerin kendi aralarında imzaladığı, noterden geçmemiş (adi yazılı) bir sözleşme mal rejimi sözleşmesi yerine geçmez (TMK m. 205/1). Kanunun tanıdığı tek istisna, evlenme başvurusunda seçilen rejimin yazılı olarak bildirilmesidir (TMK m. 205/1).

Geçmişe etki: Evlendikten sonra yapılan sözleşme geçmişe etkili olmaz. Yargıtay, 4722 sayılı Kanun m. 10’daki geçiş istisnaları dışında geçmişe etkili mal rejimi sözleşmesi yapılamayacağını, geçmişe etkiye ilişkin maddelerin geçersiz olduğunu ve sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7024, K. 2024/6794, T. 03.10.2024). 2006’da evlenip 2010’da “evlilik tarihinden geçerli” mal ortaklığı sözleşmesi yapan eşlerde de sözleşmeyi yapıldığı tarihten geçerli saymış, sözleşmeden önce alınan taşınmaz için yasal rejimin kurallarının uygulanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/626, K. 2024/6099, T. 19.09.2024). Yani evlendikten sonra yapılan sözleşmeyle önceki rejim sona erer (TMK m. 225/1), yeni rejim o tarihten başlar.

Evlilik sözleşmesi örneği

Aşağıdaki metin bir mal ayrılığı sözleşmesi örneğidir; köşeli parantezleri kendi bilgilerinizle doldurun. Düzenleme şeklinde metni noter hazırlar, bu örneği ne istediğinizi anlatmak için kullanabilirsiniz; onaylama şeklinde doldurduğunuz metni imzaların onaylanması için notere götürürsünüz.

MAL REJİMİ SÖZLEŞMESİ (MAL AYRILIĞI)

Taraflar: (1) [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: […], Adres: […]; (2) [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: […], Adres: […]

1. Konu: Taraflar, [evlenmeden önce / [evlenme tarihi] tarihinde yaptıkları evlilik devam ederken] aralarındaki mal ilişkilerini bu sözleşmeyle düzenlemektedir (TMK m. 202/2, 203).

2. Seçilen rejim: Taraflar, edinilmiş mallara katılma rejimi yerine mal ayrılığı rejimini kabul etmişlerdir (TMK m. 242, 243).

3. Başlangıç: [Evlenmeden önce yapılan sözleşmede:] Mal ayrılığı rejimi tarafların evlenmesiyle uygulanmaya başlar. [Evlendikten sonra yapılan sözleşmede:] Mal ayrılığı rejimi bu sözleşmenin imza tarihinden itibaren geçerlidir; önceki mal rejimi bu tarihte sona erer (TMK m. 225/1).

4. Yönetim: Her eş, yasal sınırlar içinde kendi malvarlığını yönetir, ondan yararlanır ve üzerinde tasarruf eder (TMK m. 242).

5. İspat: Bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş bunu ispatlar; kime ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır (TMK m. 245).

6. Borçlar: Her eş kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 246). Bu sözleşme alacaklıların haklarını etkilemez (TMK m. 213).

7. Mevcut mallar [isteğe bağlı]: Tarafların sözleşme tarihindeki malları ekteki listede gösterilmiştir.

8. Önceki dönem [yalnız evlendikten sonra yapılan sözleşmede]: Sözleşme tarihine kadarki dönem için önceki mal rejiminin tasfiyesi o rejimin hükümlerine göre yapılır (TMK m. 212). [Taraflar önceki dönemden doğan haklarından vazgeçiyorsa, vazgeçilen her hak (katılma alacağı, değer artış payı, katkı payı alacağı) adıyla, açık ve kayıtsız şartsız yazılır.]

Bu sözleşme taraflarca okunarak [tarih] tarihinde imzalanmıştır.

[Ad Soyad] — [İmza] · [Ad Soyad] — [İmza] [Taraflardan biri küçük ya da kısıtlıysa yasal temsilci: [Ad Soyad] — [İmza] (TMK m. 204, 205/2)]

Başka bir rejim seçiliyorsa 2, 4, 5 ve 6 numaralı hükümler o rejime göre yazılır. Dikkat: “evlilik tarihinden geçerli” diye geçmişe etkili madde yazılmaz, noterden geçmemiş metin yetmez, önceki dönemden doğan haklardan vazgeçme “hiçbir talebimiz yoktur” gibi belirsiz bir cümleyle yazılmaz. Boşanma aşamasında mal paylaşımına ilişkin anlaşmalar için anlaşmalı boşanma protokolü sayfasına bakabilirsiniz.

Mal rejimi ne zaman sona erer?

Mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle ya da başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkeme evliliğin boşanma ya da iptal sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verirse rejim, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225).

Boşanmada sona erme anı, kararın kesinleştiği gün değil boşanma davasının açıldığı gündür. Kişisel ve edinilmiş mallar, rejimin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır (TMK m. 228/1); malların değeri ise tasfiye anına göre hesaplanır (TMK m. 235/1). Sona erme, malların kendiliğinden paylaşılması demek değildir. Eşler tasfiyeyi kendi aralarında anlaşarak yapabilir: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanmada eşlerin malları paylaşarak ya da haklarından feragat ederek tasfiyeyi gerçekleştirebileceğini belirtmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/335, K. 2022/850, T. 07.06.2022). Anlaşamazlarsa mal rejiminin tasfiyesi davası açılır. Boşanmada bu davaya, boşanma davasında yetkili olan mahkeme bakar (TMK m. 214). Ayrıntı: boşanma davası ve boşanmada mal paylaşımı.

Eşin borçlarından diğer eş sorumlu mu?

Kural olarak sorumlu değildir: yasal rejimde de mal ayrılığında da her eş kendi borçlarından kendi bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 224, 246).

İstisnalar:

• Ailenin sürekli ihtiyaçları: Her eş, ortak yaşam sürdükçe ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder (TMK m. 188); bu yetkiyle yapılan işlemlerden eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen (birlikte) sorumludur (TMK m. 189). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, babanın imzaladığı özel okul sözleşmesini ailenin gündelik ihtiyaçlarını aştığı için sürekli ihtiyaç saymamış, sözleşmede imzası olmayan annenin bu hükme dayanılarak müteselsilen sorumlu tutulamayacağına oy çokluğuyla karar vermiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/132, K. 2023/100, T. 22.02.2023).
• Mal ortaklığı: Ortaklık borçlarından her eş hem kişisel mallarıyla hem ortaklık mallarıyla sorumludur (TMK m. 268).

Mal rejimini değiştirmek borçtan kurtulmanın yolu değildir: rejimin değiştirilmesi alacaklıların başvurabileceği malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).