Velayetin Değiştirilmesi Davası: Şartlar, Yetkili Mahkeme ve Dilekçe Örneği

Velayetin değiştirilmesi davasıyla, yeni olgular nedeniyle mevcut velayet düzeninin değiştirilmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 183). Hâkim, ortaya çıkan durumun gerekli önlemleri almayı zorunlu kılıp kılmadığını değerlendirir. Yeniden evlenme velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m. 349). Aşağıda değişiklik sebeplerini, davanın nerede açılacağını, süreyi etkileyen nedenleri ve dilekçe örneklerini bulacaksınız.

Velayetin değiştirilmesi hangi durumlarda istenir?

Mevcut velayet düzeninin değiştirilmesi, sonradan ortaya çıkan yeni koşullar nedeniyle istenir. Ana veya babanın yeniden evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular gerekli önlemleri zorunlu kılıyorsa hâkim, kendiliğinden ya da ebeveynlerden birinin talebi üzerine önlem alır (TMK m. 183).

Yeniden evlenme otomatik bir değişiklik sebebi değildir. Kanun, velayet sahibinin yeniden evlenmesinin velayetin kaldırılmasını gerektirmediğini belirtir. Bununla birlikte çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet sahibi değiştirilebilir; durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir (TMK m. 349).

Çocukla görüşme kararının gereklerine uyulmaması da değişiklik sebebi olabilir. Velayet kendisine bırakılan ebeveyn, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak koşuluyla velayet değiştirilebilir. Bu ihtimal, kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararda taraflara bildirilir (TMK m. 324/3). Görüşme hakkının kapsamı için çocukla kişisel ilişki kurulması sayfasına bakabilirsiniz.

Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması ayrı düzenlemelerdir. Velayetin kaldırılması bakımından kanun, çocuğu koruyacak diğer önlemlerin sonuç vermemiş veya yetersiz kalacağının önceden anlaşılmış olmasını arar; ardından ebeveynin görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gibi hâlleri düzenler (TMK m. 348). Velayetin genel kapsamı ise velayet rehberinde açıklanmıştır.

Dava nerede açılır, vekâletnamede hangi yetki gerekir?

Velayetin değiştirilmesi davası aile mahkemesinin görev alanındadır (4787 sayılı Kanun m. 4). Yer bakımından, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Yargıtay, hangi mahkemenin davaya bakacağını belirlediği bir kararında, velayetin değiştirilmesi için TMK’da yer bakımından özel bir yetki kuralı bulunmadığını belirtmiş; bu yüzden çekişmesiz yargı işlerine ilişkin genel yetki kuralını uygulayarak talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesini yetkili kabul etmiştir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2019/2624, K. 2019/4100, T. 17.06.2019).

Vekâletname: Kanuna göre avukat, vekâletnamede hangi davalar için yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez (HMK m. 74). Davayı avukatla açacaksanız vekâletnamede velayet davası açma ve takip etme yetkisinin açıkça yazılması, yetki tartışmasını baştan önler.

Dava süresi, adli tatil ve giderler

Davanın süresi; tebligat, tanık ve uzman incelemeleri, duruşmaların ertelenmesi ve kanun yolu aşamalarından etkilenir. Bu nedenle dosyanın koşullarını değerlendirmeden bir bitiş tarihi vermek yanıltıcı olabilir.

Hâkimin tayini veya izni nedeniyle duruşmaların ertelenmesi ve istinafta bölge adliye mahkemesinin iş yoğunluğu da süreyi etkileyebilir. Adli tatil: Velayete ilişkin dava ve işler ile çekişmesiz yargı işleri adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-b, ğ); dava bu yüzden 20 Temmuz–31 Ağustos arasında kendiliğinden durmaz. Aynı sebeple istinaf ve temyiz süreleri de adli tatil nedeniyle uzamaz; süre uzaması yalnız adli tatile tabi işler içindir (HMK m. 104). Davayı kendiniz ya da avukatınız takip ederken, takipteki eksikliklerin ayrıca gecikmeye yol açmamasına dikkat edin.

Avukatlık ücretini baştan açıkça konuşmanız sürprizleri önler. Avukatın emeği, davanın ne ölçüde çekişmeli olduğuna, süresine ve çocukla ilgili konuların kapsamına göre değişebilir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ndeki tutar en düşük ücreti gösterir; avukatın sizinle kararlaştıracağı ücret bunun üzerinde olabilir.

İki taraf da avukatla temsil edilmiyorsa birbirlerinden vekâlet ücreti isteyemezler. Yargılama giderleri ise taraflar üzerinde bırakılabilir veya kararda kimin ödeyeceği belirtilir.

Kararın uygulanması

Yeni velayet düzeni karar kesinleşince uygulanır. Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2, m. 367/2). Mahkeme yargılama sırasında ya da kararla birlikte kesinleşmeye kadar geçerli olmak üzere geçici bir düzenleme (tedbir kararı) verdiyse, o düzenleme kesinleşme beklenmeden uygulanır.

Kanun yolu bakımından Yargıtay, bir kararında velayetin değiştirilmesini çekişmesiz yargı işi olarak değerlendirmiş ve bölge adliye mahkemesi kararına karşı verilen temyiz dilekçesini reddetmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3104, K. 2024/5198, T. 02.07.2024). Bu kararın konusu, bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtay incelemesine taşınıp taşınamayacağıdır.

Çocukla görüşme ve çocuk teslimi hakkında bilgi için kişisel ilişki ve çocuk teslimi rehberine bakabilirsiniz.

Velayet davası dilekçe örneği

Velayet talebinizi dilekçede açıkça belirtmeli; talebinize neden olan olayları ve her olayı destekleyen delilleri ayrı ayrı yazmalısınız. Aşağıdaki kısa çerçevede köşeli parantezli alanları kendi durumunuza göre doldurabilirsiniz.

Mevcut bir velayet kararının değiştirilmesini istiyorsanız sonraki bölümdeki örneği kullanın. Bu bölümdeki çerçeve, velayetin düzenlenmesi talebini ifade etmek içindir; talebin hangi dava veya başvuru kapsamında ileri sürüleceği ve hukuki dayanağı somut durumunuza göre tamamlanmalıdır.

[YER] AİLE MAHKEMESİNE

DAVACI: [Adınız, soyadınız, T.C. kimlik numaranız ve adresiniz]

DAVACI VEKİLİ / KANUNİ TEMSİLCİSİ: [Varsa adı, soyadı ve adresi]

DAVALI: [Diğer ebeveynin adı, soyadı ve adresi]

DAVALI VEKİLİ / KANUNİ TEMSİLCİSİ: [Varsa adı, soyadı ve adresi]

KONU: [Çocuğun adı ve soyadı] hakkında velayetin düzenlenmesi ve tarafıma bırakılması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. [Diğer ebeveynle aranızdaki hukuki durumu, çocuğun kimlik bilgilerini ve varsa ilgili dava veya karar bilgilerini yazınız.]
2. [Çocuğun mevcut yaşam ve bakım koşullarını açıklayınız. Bu olayı destekleyen delil: …]
3. [Velayetin tarafınıza bırakılmasını istemenize neden olan somut olayları ayrı ayrı yazınız. Her olayın tarihi ve delili: …]
4. [Talebinizin çocuğun menfaatiyle bağlantısını açıklayınız. Dayandığınız delil: …]

HUKUKİ NEDENLER: 4787 sayılı Kanun m. 4 ve [somut velayet talebinizin hukuki dayanakları].

DELİLLER: [Dayandığınız belgeler ve kayıtlar; varsa tanıkların adları, adresleri ve hangi olay hakkında bilgi verecekleri; diğer deliller.]

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıkladığım nedenlerle [çocuğun adı ve soyadı] hakkında velayetin düzenlenerek tarafıma bırakılmasına ve yargılama giderleri hakkında karar verilmesine karar verilmesini talep ederim.

EKLER: [Eklediğiniz belgeleri numaralandırınız.]

TARİH: [Gün/ay/yıl]

DAVACI / VEKİLİ

[Adı, soyadı ve imza]

Geçici velayet talebi varyantı: Yargılama sürerken geçici velayet de istiyorsanız talebinizi ayrıca belirtmek için şu alanları ekleyebilirsiniz. Geçici talebin gerekçesi ve hukuki dayanağı da somut duruma göre tamamlanmalıdır.

KONUYA EK: Yargılama süresince geçici velayetin tarafıma bırakılması talebidir.

AÇIKLAMALARA EK: [Yargılama bitmeden geçici düzenleme istemenize neden olan somut olayları, çocuğun mevcut koşullarını ve delillerinizi yazınız.]

HUKUKİ NEDENLERE EK: [Geçici velayet talebinizin hukuki dayanağı.]

SONUÇ VE İSTEME EK: [Çocuğun adı ve soyadı] hakkında yargılama süresince geçici velayetin tarafıma bırakılmasına karar verilmesini talep ederim.

Bu örneklerin somut durumunuza uygunluğunu değerlendirmek ve hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği

Velayetin değiştirilmesi dilekçesinde mevcut kararı, sonradan ortaya çıkan olguları ve istediğiniz değişikliği açıkça belirtin. Yeni durumun neden önlem alınmasını gerektirdiğini olaylar ve delillerle açıklayın (TMK m. 183).

Dilekçeyi doldururken:

1. Mevcut kararı tanımlayın: Mahkemenin adını, dosya numaralarını, karar tarihini ve velayetin kime bırakıldığını yazın.
2. Yeni olguları sıralayın: Ne olduğunu, tarihini ve çocuğun koşulları üzerindeki etkisini açıklayın.
3. Her olayı deliliyle eşleştirin: Belgeleri ve tanıkları, hangi iddiayı desteklediklerini belirterek yazın.

[YER] AİLE MAHKEMESİNE

DAVACI: [Adınız, soyadınız, T.C. kimlik numaranız ve adresiniz]

DAVACI VEKİLİ / KANUNİ TEMSİLCİSİ: [Varsa adı, soyadı ve adresi]

DAVALI: [Diğer ebeveynin adı, soyadı ve adresi]

DAVALI VEKİLİ / KANUNİ TEMSİLCİSİ: [Varsa adı, soyadı ve adresi]

KONU: [Çocuğun adı ve soyadı] hakkında mevcut velayet kararının değiştirilerek velayetin tarafıma bırakılması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. [Mahkemenin adı] tarafından verilen [esas numarası], [karar numarası], [karar tarihi] bilgilerini taşıyan kararla [çocuğun adı ve soyadı] hakkında velayet davalıya bırakılmıştır.
2. [Mevcut karardan sonra ortaya çıkan yeni olguyu, tarihini ve çocuğun koşulları üzerindeki etkisini yazınız. Bu olayı destekleyen delil: …]
3. [Varsa diğer yeni olguları ayrı ayrı açıklayınız. Her olayın tarihi ve delili: …]
4. [Bu olguların neden velayet düzeninin değiştirilmesini gerektirdiğini ve talebinizin çocuğun menfaatiyle bağlantısını açıklayınız.]

HUKUKİ NEDENLER: TMK m. 183, 4787 sayılı Kanun m. 4 ve [somut olayınızla ilgili diğer hukuki dayanaklar].

DELİLLER: [Mevcut velayet kararı; iddialarınızı destekleyen belgeler ve kayıtlar; varsa tanıkların adları, adresleri ve hangi olay hakkında bilgi verecekleri; diğer deliller.]

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıkladığım nedenlerle [çocuğun adı ve soyadı] hakkında mevcut velayet kararının değiştirilerek velayetin tarafıma bırakılmasına ve yargılama giderleri hakkında karar verilmesine karar verilmesini talep ederim.

EKLER: [Mevcut karar ve diğer belgeleri numaralandırınız.]

TARİH: [Gün/ay/yıl]

DAVACI / VEKİLİ

[Adı, soyadı ve imza]

Talebiniz kişisel ilişki kararının gereklerinin yerine getirilmemesine dayanıyorsa ilgili kararın bilgilerini ve yerine getirilmeyen hususları somut olaylarla açıklayın. Bu sebebe dayanan velayet değişikliği, çocuğun menfaatine aykırı olmama koşuluna bağlıdır (TMK m. 324/3).