Boşanma Sonrası Soyadı: Değişiklik ve Eski Eşin Soyadını Kullanma

Boşanan kadın, kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m. 173/1). Soyadı, boşanma kararının kesinleşmesiyle değişir; dava sürerken değişmez. Eski eşinin soyadını kullanmaya devam etmek isteyen kadın, bunda menfaati olduğunu ve eski eşine zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkimden izin alabilir (TMK m. 173/2). Anlaşmalı boşanmada eşler bunu protokolde de kararlaştırabilir. Aşağıda soyadının ne zaman ve nasıl değiştiğini, eski eşin soyadını kullanma iznini ve bu iznin ne zaman kaldırılabileceğini bulacaksınız.

Boşanınca soyadı değişikliği zorunlu mu?

Kanuna göre boşanma hâlinde kadın, evlenmekle kazandığı kişisel durumunu korur, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m. 173/1). Yani boşanmayla soyadı kendiliğinden evlenmeden önceki soyadı olur; bunun için ayrıca bir işlem yapmanız gerekmez.

Bu kuralın üç istisnası vardır:

• Eski eşin soyadını kullanma izni: Kadın, eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşine zarar vermeyeceğini ispatlarsa, istemi üzerine hâkim izin verir (TMK m. 173/2).
• Anlaşmalı boşanmada protokol: Eşler, kadının eski eşin soyadını kullanmaya devam etmesini anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırabilir.
• Daha önce dul olan kadın: Evlenmeden önce dul olan kadın, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir (TMK m. 173/1).

Soyadı ne zaman değişir, hangi işlemler ve belgeler gerekir?

Soyadı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte değişir. Kesinleşme kaydı yapılan kararların yerine getirilmesi için gerekli bildirimleri ilk derece mahkemesi yapar (HMK m. 302/5); uygulamada mahkemeden mahkemeye değişmekle birlikte, kesinleşme şerhi ve kararın nüfus müdürlüğüne bildirilmesi için talepte bulunmanız gerekebilir. Aksaklıkların önüne geçmek için kesinleşen kararın nüfus müdürlüğüne gönderildiğini takip etmeniz de gerekebilir.

Boşanma nüfus kaydınıza işlendikten sonra kayıtta soyadınız evlenmeden önceki soyadınız olarak görünür. Kimlik kartınızı yenilemek için nüfus müdürlüğüne başvurursunuz. Kesinleşme şerhli boşanma kararının bir örneğini yanınızda bulundurmanız, diğer kurumlardaki (banka, iş yeri, okul) güncellemeler için de işinize yarar.

Boşanma kararının nasıl kesinleştiği ve kesinleşmeden sonraki diğer işlemler: boşanma davası. Yeniden evlenme için kadına öngörülen 300 günlük süre: iddet müddeti.

Eski eşin soyadını kullanmaya devam etmek

Kadın, iki şart birlikte varsa eski eşinin soyadını kullanmaya devam edebilir: bu soyadını kullanmakta menfaati olmalı ve bu kullanım eski eşine zarar vermemelidir (TMK m. 173/2). İzni hâkim verir. Kanunda bu talep için bir süre öngörülmemiştir; Yargıtay’ın incelediği dosyalarda izin, boşanmadan sonra açılan ayrı davalarda da istenmiştir. Yine de talebin boşanma davası sırasında ileri sürülmesi daha sağlıklı olabilir.

Menfaatin anlamı: Yargıtay’a göre bu hükmün amacı kadının sosyal durumunu korumaktır; kadın evlilik soyadıyla tanınmış ve isim yapmışsa eski eşinin soyadını kullanmakta menfaati olduğu kabul edilmelidir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/9963, K. 2022/10127, T. 07.12.2022). Aynı kararda, kadının iş ve sosyal yaşamında bu soyadıyla tanınıp bilindiği ve bütün işlemlerinin bu soyadıyla yapıldığı bir durumda izin talebinin reddi bozulmuştur.

İznin kaldırılması: Eski eş, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 173/3). İspat yükü iznin kaldırılmasını isteyen eski eştedir: kadının o soyadını kullanmakta artık menfaati kalmadığını ya da kullanımın kendisine zarar verdiğini ispatlaması gerekir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7518, K. 2021/9872, T. 21.12.2021). Örneğin Yargıtay, kadının başka bir erkekle fiilen birlikte yaşadığı ve ondan çocuk sahibi olduğu bir durumda kadının eski eşin soyadını kullanmakta menfaati kalmadığını kabul ederek iznin kaldırılması gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/8087, K. 2022/7712, T. 04.10.2022).

Sonradan önceki soyadına dönmek: Boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadın, evlenmeden önceki soyadını kullanmak isterse, yazılı talepte bulunması yeterlidir; işlemi nüfus müdürlüğü yapar (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu, Ek Madde 3). Bunun için ayrıca dava açmanız gerekmez.

Dava sürerken soyadı değişikliği

Boşanma davası sürerken evlilik devam ettiği için soyadı değişmez; soyadı ancak boşanma kararı kesinleşince evlenmeden önceki soyadı olur (TMK m. 173/1). Kararın verildiği gün değil, kesinleştiği gün esas alınır.

Eski eşinizin soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsanız, bu talebi boşanma davası sürerken ileri sürebilirsiniz; anlaşmalı boşanmada bunu protokole yazabilirsiniz.

Boşanmadan sonra çocuğun soyadının ne olacağı ayrı bir konudur: çocuğun soyadı.