Velayet: Nedir, Kime Verilir, Velayet Davası ve Velayet Belgesi

Velayet, anne ve babanın çocuklarının bakımına, eğitimine ve yasal temsiline ilişkin hak ve yükümlülüklerini kapsar (TMK m. 339, 340, 342). Evlilik devam ederken anne ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada ise velayet çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m. 336). Boşanmada velayetin kime verileceği değerlendirilirken temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/6482, K. 2026/860, T. 02.02.2026). Aşağıda mahkemenin ölçütlerini, çocuğun görüşünün önemini, ortak ve geçici velayeti, dava sürecini ve “velayet belgesi” denince hangi belgenin kastedildiğini bulacaksınız.

Velayetin kapsamı: hak ve yükümlülükler

Velayet, yalnızca çocuğun kiminle yaşayacağıyla ilgili değildir; bakım, eğitim ve temsil sorumluluklarını da içerir. Anne ve baba bu konularda karar alırken çocuğun menfaatini gözetmek zorundadır (TMK m. 339, 340, 342).

Velayet kapsamında başlıca görevler şunlardır:

• Bakım ve eğitim: Çocuğun menfaatine uygun kararlar almak ve uygulamak (TMK m. 339).
• Gelişimini korumak: Bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini sağlamak; yetenek ve eğilimlerine uygun eğitim vermek (TMK m. 340).
• Görüşünü dikkate almak: Olgunluğu ölçüsünde hayatını düzenlemesine olanak tanımak, önemli konularda düşüncesini olabildiğince gözetmek (TMK m. 339).
• Yasal temsil: Velayet çerçevesinde çocuğu üçüncü kişilere karşı temsil etmek (TMK m. 342).

Boşanmada velayeti kullanmayan ebeveynin de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması gerekir (TMK m. 182). Bu yükümlülüğün ayrıntıları için iştirak nafakası sayfasına bakabilirsiniz.

Velayet, vesayet ve vekâlet arasındaki fark

Velayet altında çocuğun yasal temsilcisi anne ve babasıdır; vesayette ise çocuğa vasi atanması söz konusu olabilir (TMK m. 342, 348). Vasi, örneğin velayetin her iki ebeveynden kaldırılması hâlinde çocuğa atanan kişidir (TMK m. 348).

Durum	Velayet veya vasi bakımından sonuç
Ergin olmayan çocuk	Yasal sebep olmadıkça anne ve babasının velayeti altındadır (TMK m. 335).
Velayetin her iki ebeveynden kaldırılması	Çocuğa vasi atanır (TMK m. 348).
Anne ve babanın evli olmaması; annenin küçük, kısıtlı veya ölmüş olması ya da velayetinin kaldırılması	Hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337).

Velayette anne ve babanın çocuğu temsil etmesinin dayanağı, velayet sıfatıdır (TMK m. 342). Çocuğun yasal temsilinin nasıl yürütüldüğü ile anne veya babanın kendi dava takibi için temsilci kullanması ayrı konulardır.

Velayet kime verilir: mahkemenin ölçütleri

Boşanmada velayetin anneye mi babaya mı verileceğinde temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay bir kararında, ebeveynlerin boşanmadaki kusurunun, ahlaki değer yargılarının ve sosyal konumlarının çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde değerlendirmede önem taşıdığını belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/6482, K. 2026/860, T. 02.02.2026).

Çocuğun fiilen yaşadığı yer ve kardeşlerin birbirinden ayrılmaması da değerlendirmede gözetilir. Yargıtay, başka bir kararında bu iki ölçütün dikkate alınmasını istemiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/5620, K. 2026/3064, T. 24.03.2026).

Velayet babaya da verilebilir. Yargıtay bir olayda, küçük çocuklarını babaya bırakıp başka biriyle yaşamayı seçen anneye velayet verilmesini çocukların üstün yararına aykırı bulmuştur. Bu olayda, görüşünü açıklayabilecek olgunluktaki çocuğun babada kalma isteği ve kardeşlerin ayrılmaması da dikkate alınmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3766, K. 2025/863, T. 03.02.2025). Bu sonuç, kararın kendi olayına ilişkindir.

Anne ve baba evli değilse velayet anneye aittir. Ancak anne küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337).

Çocuğun üstün yararı ilkesi

Çocuğun üstün yararı, velayet kararında çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin gözetilmesidir. Yargıtay bir kararında bu gelişimin sağlanmasını, üstün yararın belirlenmesinde esas alınacak amaç olarak açıklamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/4523, K. 2022/6336, T. 28.06.2022).

Kanun da anne ve babanın bakım ve eğitim kararlarını çocuğun menfaatini gözeterek almasını, çocuğun gelişimini sağlamasını ve korumasını ister (TMK m. 339, 340).

Boşanmada çocuğun diğer ebeveynle görüşmesi düzenlenirken özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m. 182). Görüşme düzeninin ayrıntıları çocukla kişisel ilişki kurulması sayfasında ele alınır.

Ortak velayet

Ortak velayet, velayet hak ve sorumluluklarının anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Evlilik devam ettiği sürece birlikte kullanım kanunda açıkça düzenlenmiştir; boşanma için ise kanun velayetin çocuk kendisine bırakılan tarafa ait olduğunu belirtir (TMK m. 336).

Boşanma sonrasında ortak velayet tartışmalarında anılan bir kararda Yargıtay, ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunun söylenemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/15771, K. 2017/1737, T. 20.02.2017).

Bu kararın bağlamı önemlidir: Taraflar İngiliz vatandaşıdır ve uyuşmazlık yabancı hukukun uygulanmasına ilişkindir. Karar, Türk vatandaşları arasındaki boşanmada ortak velayetin hangi şartlarla kurulacağını doğrudan düzenlemez.

Boşanma sonrasında ortak velayet talebiniz varsa hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukata danışmak çoğu durumda daha yararlı olabilir.

Çocuğun görüşü, sosyal inceleme raporu ve pedagog

Çocuğun görüşü alınırken, kendisini ilgilendiren konuyu anlayabilecek olgunlukta olup olmadığına bakılır; kararlarda bu olgunluğa idrak çağı denir. Yargıtay bir kararında, idrak çağındaki çocuğa velayet konusunda danışılması ve görüşünün hâkim tarafından alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/1094, K. 2022/2537, T. 17.03.2022).

Çocuğun tercihi önemlidir, ancak kararın tek belirleyicisi değildir. Yargıtay başka bir kararında, çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine de karar verilebileceğini açıklamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/6482, K. 2026/860, T. 02.02.2026).

Aile mahkemesi, uyuşmazlığın araştırılması ve değerlendirilmesi için psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m. 5). Sosyal inceleme, çocuğun ve ebeveynlerin yaşam koşullarının değerlendirilmesini içerir. Yargıtay bir kararında, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan üçlü heyetin her iki ebeveynin yaşadığı ortamları incelemesini ve çocukla görüşerek rapor hazırlamasını istemiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/5925, K. 2025/2202, T. 03.03.2025).

Başka bir olayda ise tek uzmanın hazırladığı rapor velayet hakkında karar vermeye elverişli bulunmamış; çocuğun görüşmede baskı altında olup olmadığının da değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/10137, K. 2025/5188, T. 26.05.2025).

Velayet davası nasıl açılır, hangi mahkemede görülür?

Velayetle ilgili uyuşmazlıklar aile mahkemesinin görev alanındadır (4787 sayılı Kanun m. 4). Boşanma sırasında mahkeme, boşanma veya ayrılık kararıyla birlikte anne ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182).

Talebinizi dilekçeyle mahkemeye sunarken:

1. İstediğiniz düzenlemeyi açıklayın. Çocuğun velayetinin size verilmesini istiyorsanız talebinizi açıkça yazın.
2. Talebinizin dayandığı olayları belirtin. Çocuğun bakımına ve yaşam koşullarına ilişkin açıklamalarınızı, bunları destekleyen delillerle birlikte sunun.
3. Dilekçenizi yetkili mahkemeye sunun. Boşanma davası açıyorsanız velayet talebinizi de bu dilekçede açıklayabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanıyorsanız velayet ve kişisel ilişki düzeni, eşlerin imzaladığı protokolde yazılır; örnek hükümler anlaşmalı boşanma protokolü sayfasında.

Boşanma başvurusunun ayrıntıları için boşanma davası nasıl açılır sayfasına bakabilirsiniz. Mevcut bir velayet kararının değiştirilmesini istiyorsanız bu talep velayetin değiştirilmesi davası kapsamında ayrıca ele alınır.

Geçici velayet

Geçici velayet, boşanma veya ayrılık davası devam ederken çocuğun bakım ve korunması için velayetin geçici olarak düzenlenmesidir (TMK m. 169, 336). Hâkim, dava açılınca gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır; çocukların bakım ve korunması da bu önlemler arasındadır (TMK m. 169).

Bu düzenleme davanın devamı süresine ilişkindir. Mahkeme boşanma veya ayrılık kararı verirken anne ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini ayrıca düzenler (TMK m. 182).

Velayet davası ne kadar sürer, masrafı ne kadar?

Velayet davasının süresi; tebligat, tanık ve uzman incelemeleri, duruşmaların ertelenmesi ve kanun yolu aşamalarına göre değişir. Masraf ve avukatlık ücreti için de her dosyada geçerli tek bir toplam tutar vermek mümkün değildir.

Tebligat gecikmeleri, hâkimin tayini veya izni ve istinaf incelemesinde mahkemenin iş yoğunluğu süreci uzatabilir. Velayete ilişkin dava ve işler adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-b); boşanma davası ise adli tatilde görülen işler arasında değildir. Bu yüzden ayrı açılan velayet davasında istinaf ve temyiz süreleri adli tatil nedeniyle uzamaz; süre uzaması yalnız adli tatile tabi işler içindir (HMK m. 104). Dosyayı siz ya da avukatınız takip ederken eksiklikleri zamanında giderin.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ndeki tutar, avukatlık hizmeti için öngörülen en düşük ücrettir; avukatın isteyeceği ücret daha yüksek olabilir. Davanın ne kadar çekişmeli olduğu ve ne kadar sürdüğü, gereken emeği etkiler. Masrafların kesin tutarını mahkeme hesaplar.

Velayet belgesi nereden alınır, nasıl okunur?

“Velayet belgesi” adında ayrı bir resmî belge yoktur. Boşanmada ya da mahkemece düzenlenen velayette, velayetin kimde olduğunu gösteren resmî belge mahkeme kararıdır. Evlilik sürerken anne ve babanın birlikte kullandığı velayet ile evli olmayan annenin velayeti ise kanundan doğar; bunun için ayrıca mahkeme kararı gerekmez (TMK m. 336, 337).

Kararı okurken, çocuğun velayetinin kime verildiğini belirten hükme bakın. Dava sırasında verilen geçici düzenleme ile boşanma veya ayrılık kararıyla yapılan düzenlemeyi ayırt edin: geçici önlemler davanın devamı süresine ilişkindir (TMK m. 169, 182).

Velayet ile çocukla görüşme düzeni de ayrı konulardır. Mahkeme kararında kişisel ilişki ayrıca düzenlenir; görüşme hakkına ilişkin hüküm, velayetin o ebeveyne verildiği anlamına gelmez (TMK m. 182). Çocuğun soyadı da velayetten ayrı bir konudur: çocuğun soyadı.

Velayet ne zaman sona erer?

Velayet kural olarak çocuk ergin olduğunda sona erer. Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11). Ancak hâkim vasi atanmasına gerek görmezse, kısıtlanan ergin çocuk anne ve babasının velayeti altında kalabilir (TMK m. 335).

Evlilik devam ederken anne veya babadan biri ölürse velayet sağ kalan ebeveyne aittir (TMK m. 336). Boşanmadan sonra velayet kendisine bırakılan ebeveynin ölümü ise yeni bir olgudur: bu durumda hâkim, kendiliğinden ya da diğer ebeveynin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Velayetin diğer ebeveyne geçmesi için mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir.

Velayet mahkeme kararıyla da kaldırılabilir. Bunun için diğer koruma önlemlerinden sonuç alınamaması veya bu önlemlerin yetersiz kalacağının önceden anlaşılması ve kanunda belirtilen kaldırma sebeplerinin bulunması gerekir (TMK m. 348). Velayetin kaldırılması, anne ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğünü sona erdirmez (TMK m. 350).